Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Zarządzanie placówką szkolną

7 czerwca 2019

NR 94 (Czerwiec 2019)

Informacja zwrotna w procesie zarządzania szkoła

0 126

Szkoła jest miejscem, w którym różne osoby realizują wspólne plany w celu osiągnięcia względnie ujednoliconego rezultatu pracy. Ujednolicone rezultaty pracy są efektem wypracowanego w danej szkole programu wychowawczo-profilaktycznego, po części także zapisów statutu placówki oraz rozmaitych zapisów prawa wewnętrznego. Elementem łączącym całość i pozwalającym trzymać w ryzach całą tę różnorodność są przepisy dotyczące nadzoru pedagogicznego1 sprawowanego przez dyrekcję szkoły, obejmujące zarówno elementy kontroli, ewaluacji i monitorowania, jak i wspomagania. Wypadkową zaś wszystkich tych czterech elementów powinna być umiejętność oraz praktyka udzielania informacji zwrotnej.

Informacja zwrotna jest sposobem wspierania osób, nad którymi sprawujemy rodzaj pieczy czy nawet kontroli, polegającym na obserwacji ich działań oraz aktywnym słuchaniu ich wypowiedzi w celu przekazywania odpowiednio sformułowanych wypowiedzi na temat ich osiągnięć, możliwości i potrzeb. Jednym z celów udzielania informacji zwrotnej jest bowiem chęć pomocy drugiej osobie w uzyskaniu wiedzy o tym, jak postrzegamy jej działanie i zainspirowanie jej w ten sposób do autorefleksji pozwalającej cieszyć się z osiąganych sukcesów i w miarę potrzeb modyfikować czy korygować te aspekty, które wymagają zmiany. Warto przy tym pamiętać, że podstawą udzielania informacji zwrotnej jest stosowanie komunikatu typu JA, a sam przekaz:

  • nie może zawierać ocen i powinien skupiać się jedynie na dostrzeżonych faktach,
  • powinien być bardzo konkretny i możliwie łatwo przyswajalny,
  • jest w znacznym stopniu osobisty, skierowany do konkretnej osoby i mówiący o niej samej i tym, jak postrzegamy jej pracę, stąd powinien być udzielany w sposób możliwie zwiększający poziom zaufania i wzajemnej otwartości. 

Tymczasem udzielanie informacji zwrotnej z reguły jest utożsamiane z ocenianiem. Stąd niezwykle ważne podczas udzielania informacji zwrotnej jest nie tylko to, co mówimy, ale i sposób, w jaki się to odbywa. Nauczyciele potrzebują informacji o swoich osiągnięciach i ocenie swojej pracy. Taka informacja powinna zawierać następujące cztery elementy:

  • co nauczyciel zrobił dobrze,
  • co należy poprawić,
  • jak należy poprawić,
  • jak nauczyciel może się dalej rozwijać.

Formułowanie informacji zwrotnej pomaga w rozpoznaniu „strefy najbliższego rozwoju” i rozpoznaniu wskazań do dalszej drogi rozwoju. Każdy z nas potrzebuje bowiem informacji nie tylko o swoich sukcesach i błędach, ale również o tym, w jaki sposób może poprawić pracę i jak planować własny rozwój. 

KANAPKA 

Istnieje wiele technik udzielania informacji zwrotnej. Najbardziej popularną strukturą udzielania informacji zwrotnej jest tzw. „kanapka”, która zakłada udzielanie informacji negatywnej poprzedzonej i podsumowanej sygnałami pozytywnymi. Na przykład: „Bardzo mi się podoba twoje zaangażowanie. Dobrze by było, gdybyś więcej uwagi poświęcił szczegółom, ponieważ lekceważenie ich przez ciebie uniemożliwia w gruncie rzeczy osiągnięcie oczekiwanego efektu. Właściwe zagospodarowanie twojej energii i chęci działania pozwoli ci osiągnąć efekty, o których rozmawialiśmy”. 

Model ten sprawdza się w sytuacji, kiedy zamierzamy pokazać, co ktoś robi w niewłaściwy sposób, nie ma jednak charakteru szczególnie rozwojowego. 

SPINKA

Dużo lepszy jest, również popularny jako sposób udzielania informacji zwrotnej, model nazywany SPINKA. Zakłada on realizację następujących kroków: 
S – sprecyzuj, 
P – pozytyw – przedstaw to, co podobało ci się w zaistniałej sytuacji,
–   spójnik „i” jest ważny, ponieważ wskazuje, że braki (N) nie niwelują osiągnięć (P),
N – negatyw – przedstawiamy to, co wg ciebie należy jeszcze rozwijać,
K – konsekwencje jakie może ze sobą nieść konkretne zachowanie,
A – alternatywa – zaproponuj alternatywne rozwiązanie.
 

Przykłady: 

  • Bardzo mi się podoba twoje zaangażowanie.
    Energia z jaką pracujesz, pozwala sądzić, że kolejne efekty twojej pracy będą tylko lepsze. 
  • To, na co zwróciłem uwagę, to ograniczone zaangażowanie w realizację szczegółów. 
  • Lekceważenie ich uniemożliwia w gruncie rzeczy osiągnięcie oczekiwanego efektu.
  • Może warto podzielić pracę na kolejne kroki i zaplanować elementy pośrednie, poprzedzające osiągnięcie założonego finalnego celu. W ten sposób łatwiej byłoby dostrzec znaczenie, a w konsekwencji dopilnowanie również szczegółów. 


FUKO

Kolejnym narzędziem, którym warto się posługiwać, tym razem w ramach oddziaływań wychowawczych, jest technika konstruktywnej informacji zwrotnej FUKO. Założenia techniki FUKO oparte zostały na rosenbergowskiej koncepcji „Porozumienia bez przemocy”. W efekcie dobrze się sprawdza również w sytuacjach, gdy dający feedback jest emocjonalnie zaangażowany w daną sytuację, tzn. czuje do rozmówcy silne emocje, takie jak wściekłość, złość, żal, zawód, rozczarowanie, frustracja, irytacja. Krytykujący – osoba próbująca podważyć zdecydowanie (jej zdaniem) niewłaściwą postawę partnera (krytykowanego) stosuje w tej technice następujący schemat:

  • Fakty (spostrzeżenia) – na tym poziomie opisujemy zdarzenie/sytuację/problem; formułując swoje wypowiedzi, staramy się jedynie wypowiadać informacje odpowiadające na pytania typu: co? kto? gdzie dokładnie? w jaki sposób? w oparciu o co? kiedy? w jakim celu? 
  • Ustosunkowanie pozytywne (uczucia związane z omawianą sytuacją/wydarzeniem) – nie oceniamy innych, a jedynie omawiamy, jakie emocje dana sytuacja w nas wywołała, co czujemy w związku z tym, czego doświadczamy.
  • Konsekwencje – opisujemy, jakie konsekwencje/spodziewane rezultaty przewidujemy, jeśli sytuacja się nie poprawi (co się ze mną dzieje pod wpływem moich emocji).
  • Oczekiwania/potrzeby – jaką zmianę chcę osiągnąć, czego potrzebuję/oczekuję, aby czuć się dobrze/komfortowo, jakie kroki w tym celu podejmę i jakich działań oczekuję ze strony rozmówcy.

Zasady 

Zakłada się, że informacja zwrotna powinna być przekazywana szybko, bazować na konkretach i zawierać sugestie możliwej poprawy. Dobra informacja zwrotna nawiązuje do znanych rozmówcy celów, dzięki czemu omawiana aktywność staje się dla rozmówcy bardziej zrozumiała i przejrzysta. Sposób udzielania oraz odbierania informacji zwrotnej bardzo często zależy od relacji, jakie kształtują się między uczestnikami tego typu rozmowy. Jedną z podstaw skutecznego porozumiewania się z innymi jest odpowiednie wczucie się w samego siebie. To, jacy jesteśmy, ma ścisły związek między innymi z udzielaniem i przyjmowaniem informacji zwrotnej. Wynika to między innymi z osobistego stylu, a także indywidualnego poziomu kompetencji w zakresie mówienia i słuchania. 

Warto na powyższe zagadnienie spojrzeć poprzez model skutecznej komunikacji, zwłaszcza w kontekście jej podstawowych składników, jakimi są: 

  • aspekt rzeczowy – podkreślający zaobserwowane fakty oraz ich związek z założonymi celami,
  • samootwarcie – zaprezentowanie osobistego stosunku do wypowiadanych treści, paradoksalnie przekazywanego najczęściej nie wprost (wiemy, że nie powinniśmy mówić od siebie), ale poprzez przekaz pozawerbalny (ton głosu, postawa ciała, mimika…),
  • wzajemne związki – wskazanie na relacje zachodzące pomiędzy osobą udzielającą informacji zwrotnej a tą, która ją otrzymuje; to najczęstszy powód, dla którego feedback odbieramy jako ocenę,
  • apel – fragment wypowiedzi zachęcający do podjęcia konkretnych określonych zachowań; odbierany jest niekiedy jako rozkaz, pouczenie połączone z oceną.

Każdy z wymienionych poziomów obserwowany jest zarówno u nadawcy, jak i u odbiorcy. Ich nadmierne zróżnicowanie powoduje nie tylko brak zrozumienia, ale prowadzi niekiedy wręcz do pojawienia się sytuacji konfliktowej. 
 

Przykład 

Wyobraźmy sobie typową dla szkoły sytuację, w której dyrektor rozmawia z nauczycielem po lekcji, którą hospitował. Lekcja generalnie przebiegła w miarę dobrze. Nauczycielka zastosowała jedną z metod aktywizujących, która zamiast zmobilizować uczniów do działania, wprowadziła element chaosu i doprowadziła do tego, że część uczniów całkowicie wyłączyła się z zajęć. Poniżej mamy dwie tabele prezentują...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy