Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

25 marca 2019

NR 91 (Marzec 2019)

Zmiany w zakresie oceny pracy nauczycieli
i ich konsekwencje

600

Dyrektor posiada wyjątkową autonomię w prowadzeniu polityki kadrowej, choć – jak wiadomo – musi ona być zgodna z obowiązującymi zasadami i regulacjami prawnymi. Jest to wyjątkowy element zarządzania organizacją, który w zasadzie nie występuje w takiej formie w innych branżach gospodarki narodowej, w których swoboda działania jest znacznie większa niż ma to obecnie miejsce w oświacie.

Zasadniczym celem oceny pracy jest wartościowanie postaw pracowników, cech osobowych, zachowań, poziomu wykonywanych zadań istotnych z punktu widzenia ustalonych celów i misji danej organizacji. Sama ocena najczęściej interpretowana jest jako osąd wartościujący i jako skutek procesu oceniania1. Dlatego wszelkie zmiany dokonywane w tym zakresie budzą zrozumiałe zainteresowanie tak nauczycieli, jak i dyrektorów szkół i placówek oświatowych. A takie zmiany właśnie zachodzą i należy je uwzględnić w obowiązujących w szkołach zasadach procedowania procesu oceny pracy nauczycieli.

POLECAMY


Zmiany w regulacji prawnej


Od stycznia 2019 r. w obszarze oceny pracy nauczycieli zaczęły obowiązywać nie tyle nowe, co nieco zmienione regulacje prawne. Ich źródłem jest ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw2. Wszystkie zmiany dotyczące oceny pracy zostały zawarte w art. 6 tej ustawy zmieniającej, a dokładnie w pkt 3 tego artykułu. Dokonał on zmian zapisów art. 6a w ust. 1 pkt 3, który teraz otrzymał następujące brzmienie: „co 5 lat pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego, nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego”. Ponadto usunięte zostały ust. 14–18, które dotyczyły regulaminów ustalających wskaźniki spełniania poszczególnych kryteriów szczegółowych określonych w stosownym rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej3. Niejednokrotnie można spotkać się ze stanowiskiem, że omawiana zmiana w Karcie Nauczyciela spowodowała rezygnację z regulaminów oceniania. Nic bardziej mylnego. Przedmiotowa zmiana ustawowa spowodowała rezygnację z formułowania wskaźników opisujących szczegółowo spełnianie poszczególnych kryteriów ministerialnych, i tyle. Natomiast brak wskaźników w swojej istocie nie likwiduje regulaminów oceny pracy nauczyciela jako takich. Uważam, że regulamin określający procedurę dokonywania oceny pracy nauczycieli w oparciu o aktualne regulacje powinien być opracowany i funkcjonować w szkole. Należy z naciskiem zaznaczyć, że procedura taka powinna być wyjątkowo transparentna i każdy nauczyciel powinien dokładnie znać jej założenia, zwłaszcza że utrzymana została zasada wartościowania spełniania poszczególnych kryteriów oceny. Nasuwa się zatem jeden wniosek: regulamin oceny powinien zawierać opis procedury oceniania pracy, ale zamiast wskaźników, o których była mowa w poprzednich regulacjach prawnych, powinny zostać opisane sugestie dotyczące wartościowania każdego z kryteriów w skali od 0 do 3. Poziom „0” oznacza brak spełniania danego kryterium, natomiast wartości od 1 do 3 powinny wskazywać stopień spełniania danego kryterium. Rezultat tych zmian jest taki, że zamiast kilku wskaźników do każdego kryterium mamy proste wartościowanie każdego pojedynczego kryterium jako całości, zgodnie z jednolitą skalą. 


Ocena pracy nauczyciela a ścieżka awansu zawodowego


Na podstawie zmian, jakie zostały wprowadzone w zapisach Karty Nauczyciela, nastąpiło bardzo mocne i jednoznaczne powiązanie oceny pracy nauczyciela z jego ścieżką awansu zawodowego. Taki sposób powiązania tych dwóch elementów nauczycielskiej rzeczywistości sprawił, że uległa likwidacji funkcjonująca do końca roku szkolnego 2017/2018 ocena dorobku zawodowego za okres stażu, a jednocześnie nowa ocena pracy stała się wymiernym narzędziem okresowej weryfikacji jakości pracy samego nauczyciela i to bez względu na posiadany przez niego stopień awansu zawodowego. Punkt 8 art. 6 ustawy zmieniającej dokonał zmian w zapisach art. 9f ust. 2 Karty Nauczyciela, który teraz brzmi następująco: „Nauczycielom, którzy w okresie trwania stażu zmienili miejsce zatrudnienia, do stażu, o którym mowa w art. 9c ust. 1, zalicza się okres dotychczas odbytego stażu, jeżeli podjęli zatrudnienie w szkole nie później niż w okresie 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy i za okres dotychczas odbytego stażu otrzymali co najmniej dobrą ocenę pracy”. Zmiana ta ma istotne znaczenie zwłaszcza dla nauczycieli stażystów. Nowe zapisy praktycznie zrównują prawa wszystkich stażujących nauczycieli. Obecnie również nauczyciele stażyści, którzy w okresie odbywania stażu na stopień nauczyciela kontraktowego (który teraz trwa rok i dziewięć miesięcy) muszą zmienić placówkę zatrudnienia (i to niezależnie od powodu z jakiego to następuje), będą mogli kontynuować rozpoczęty w pierwotnej placówce staż w innej, pod warunkiem podjęcia w niej zatrudnienia w okresie nieprzekraczającym 3 miesięcy i po uzyskaniu cząstkowej oceny pracy za czas odbytego stażu nie niższej niż dobra. Nowe zapisy powinny zadowolić również dyrektorów, którzy już bez najmniejszych wątpliwości będą mogli zatrudnić nauczyciela stażystę na okres krótszy niż dwa lata szkolne – bez obawy, że w ten sposób blokują jego rozwój zawodowy. Dotyczy to chociażby zatrudniania nauczyciela na zastępstwo na czas nieobecności innego. Do tej pory taka możliwość kontynuowania stażu była zagwarantowana tylko nauczycielom kontraktowym i mianowanym. A wynikało to z faktu, że nauczyciel stażysta odbywał cały staż w okresie jednego roku szkolnego (9 miesięcy). Po wydłużeniu tego okresu stażu należało stworzyć możliwość kontynuowania stażu również nauczycielom stażystom, co właśnie się stało. Należy przypomnieć, że zmiana ta wynika ze zmiany uzasadnienia prawnego dokonywania oceny pracy nauczyciela. Otóż od 1 września 2018 r. art. 6a ust. 1
Karty Nauczyciela otrzymał brzmienie: „Praca nauczyciela podlega ocenie”4. Z treści tego przepisu wynika, że faktycznie praca nauczyciela podlega ocenie na każdym etapie jego kariery zawodowej. Do końca sierpnia ubiegłego roku ocena nie dotyczyła nauczycieli stażystów. Ponadto do tej pory nie było obowiązku dokonywania oceny pracy nauczyciela w ściśle określonych odstępach czasowych. Tylko w niektórych przypadkach i sytuacjach postępowania zaznaczono, że ocena pracy nie może być starsza niż 5 lat. Dotyczyło to sytuacji, w których nauczyciel ubiegał się o powierzenie mu funkcji kierowniczej lub przyznanie nagrody. 
Teoretycznie nauczyciel mógł pracować nawet 20 lat i nie musiał być oceniany. Obecnie sytuacja zmieniła się i to diametralnie. Otóż teraz każdy nauczyciel będzie zobowiązany do poddawania się takiej ocenie pracy
 raz na 5 lat. 

     Wprowadzone zmiany prawne spowodowały również zmiany w rozumieniu i istocie samej oceny pracy. Obecnie nie jest nią bliżej nieokreślona nota wystawiona przez wskazanego decydenta – jak to niektórzy postrzegają, ani nie można jej porównać do swoistego pomiaru, gdyż trudno w tym przypadku mówić o jakimś uniwersalnym wzorcu. W przypadku nauczycieli możemy jedynie mówić o pewnych wytycznych (wskazaniach czy też sugestiach), określanych mianem kryteriów, a będących jedynie swoistą podpowiedzią, czym powinna się kierować osoba dokonująca takowej oceny. Istotne jest też, że te wytyczne powinny być wcześniej znane ocenianemu. Zatem ocena pracy nauczyciela jest szczególnym rodzajem opisu jego pracy w ściśle określonym czasie (doprecyzowanym okresie funkcjonowania zawodowego), na określonym stanowisku i w określonej placówce. Opis ten powinien się jednak opierać na precyzyjnie określonych i przywołanych konkretach, a nie tylko na domniemaniu dobrej pracy. W art. 6a ust. 1e Karty Nauczyciela znajdują się uwagi wskazujące dosyć jednoznacznie, że kryterium oceny pracy nauczyciela stanowi przede wszystkim stopień realizacji przez nauczyciela jego obowiązków określonych precyzyjnie w art. 6, art. 42 ust. 2
Karty Nauczyciela i art. 5 ustawy Prawo oświatowe oraz zadań statutowych szkoły. Sformułowanie „końcowe oceny”, określane również jako uogólniające (o którym mowa w art. 6a ust. 4 Karty Nauczyciela), jest tylko logiczną konsekwencją wspomnianego opisu, w którym każde użyte stwierdzenie musi być poparte konkretnymi faktami (swoiście pojmowanymi dowodami) uwiarygodnionymi poprzez właściwe i wiarygodne dokumenty zgromadzone w procesie sprawowania nadzoru pedagogicznego. Owe dokumenty wcześniej muszą zostać odpowiednio ocenione i zweryfikowane przez samego dyrektora, gdyż to on decyduje, na które z nich może lub będzie się powoływał w części opisowej formułowanej oceny pracy nauczyciela pracującego w kierowanej przez siebie placówce. Zwłaszcza, że teraz jest zmuszony do dokonywania również ich wartościowania w skali od 0 do 3.

     Gdyby oceniając pracę nauczyciela, dyrektor dokonywał tylko wartościowania wykonania konkretnych zadań w poszczególnych obszarach pracy, opierając się o zapisy prawa, byłoby to niezwykle proste z praktycznego punktu widzenia. Pamiętać jednak należy, że w obowiązującej formule prawnej dokonywanie oceny pracy nauczyciela ma na celu określenie stopnia realizowania przez nauczyciela powierzonych mu obowiązków, w tym realizacji zadań określonych w statucie szkoły lub placówki, generalnie poprzez określenie osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Ponieważ zapisami ustawy zniesione zostały wskaźniki spełniania kryteriów, należało na nowo określić zasady takiego wartościowania. W związku z powyższym od dnia 3 stycznia 2019 r. weszła w życie nowa regulacja prawna dotycząca kwestii dokonywania oceny pracy nauczyciela – rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 grudnia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli, zakresu informacji zawartych w karcie oceny pracy, składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego oraz trybu postępowania odwoławczego5. Ten akt prawny dokonuje kilku istotnych zmian. Pierwsza dotyczy § 6, w którym zmieniono treść ust. 1 i dodano nowy ust. 1a. Ich brzmienie jest następujące:


„1. Ocenę pracy nauczyciela ustala się po ustaleniu poziomu spełniania wszystkich kryteriów oceny pracy określonych dla danego stopnia awansu zawodowego, z uwzględnieniem wyłączeń, o których mowa w § 2 ust. 2 i § 4 ust. 2”.
„1a. Poziom spełniania każdego kryterium jest oceniany w skali od 0 do 3 punktów”.

 

Konsekwencją tych zmian są nowe zapisy § 10 ust. 1
oraz § 12 ust. 7, które teraz otrzymały na...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy