Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

14 października 2021

NR 114 (Październik 2021)

Zalecenia kuratorów oświaty w praktyce. Co powinien wiedzieć dyrektor, aby uniknąć uchybień?

0 55

W ramach sprawowanego nad szkołami nadzoru pedagogicznego kuratorzy oświaty mogą przeprowadzać w nich czynności kontrolne – w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej. W rezultacie przeprowadzonej kontroli mogą wydać stosowne zalecenia, których realizacja pozwoliłaby na usunięcie stwierdzonych uchybień. W artykule wskazano najważniejsze kwestie związane z przeprowadzaniem przez kuratorów oświaty czynności kontrolnych z uwzględnieniem planowanych w tym zakresie zmian prawnych.

Rodzaje kontroli przeprowadzanych przez kuratorów oświaty

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego nadzór pedagogiczny sprawowany przez kuratorów oświaty (w tym także przeprowadzane przez nich kontrole) może być realizowany przez wykonywanie zadań i czynności określonych w ww. art. 55 upo w trybie działań planowych lub doraźnych. Działania planowe są prowadzone przez kuratorów oświaty zgodnie z podstawowymi kierunkami realizacji polityki oświatowej państwa w zakresie nadzoru pedagogicznego. Liczba i tematyka kontroli planowanych w poszczególnych typach szkół i rodzajach placówek określana jest w opracowywanym przez kuratorów oświaty na każdy rok szkolny planie nadzoru pedagogicznego. Plan ten jest podawany do publicznej wiadomości przez zamieszczenie go na stronie internetowej danego kuratorium w terminie do 31 sierpnia roku szkolnego, którego dotyczy. 
Biorąc pod uwagę obszary, które mogą stać się przedmiotem kontroli ze strony kuratorów oświaty, oraz istniejące w tym zakresie przepisy prawa (kontrola powinna bowiem dotyczyć oceny stanu przestrzegania przepisów prawa w danym obszarze), można określić pewne punkty, które mogą zainteresować wizytatorów z kuratorium.
Przykładowo – ponieważ publiczne szkoły podstawowe i ponadpodstawowe będą poddawane wzmożonej kontroli w zakresie przyjmowania i wspomagania nauki osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi podlegającymi obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw – można wskazać na następujące kwestie, które warto sprawdzić pod kątem zgodności z przepisami prawa:

POLECAMY

  • zgodność przyjęcia ucznia przybywającego z zagranicy z zasadami określonymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 sierpnia 2017 r. w sprawie kształcenia osób niebędących obywatelami polskimi oraz osób będących obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw, w tym w zakresie przedstawianych przez ucznia dokumentów, przeprowadzania przez dyrektora odpowiednio: sprawdzianu predyspozycji językowych, sprawdzianu uzdolnień kierunkowych, sprawdzianu kompetencji językowych, sprawdzianu uzdolnień lub predyspozycji przydatnych w danym zawodzie, rozmowy kwalifikacyjnej,
  • zasadność podjęcia decyzji o odmowie przyjęcia ucznia do szkoły,
  • prawidłowość składania odwołań przez rodziców ucznia przybywającego z zagranicy albo pełnoletniego ucznia, a także poprawności rozstrzygania odwołania przez komisję odwoławczą,
  • sposób pracy zespołu kwalifikującego uczniów do oddziału przygotowawczego,
  • sposób prowadzenia nauczania w oddziale przygotowawczym,
  • prowadzenie dodatkowych zajęć lekcyjnych z języka polskiego dla uczniów przybywających z zagranicy, podlegających obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, którzy nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki.

Należy jednak pamiętać, że oprócz kontroli planowych kuratorzy oświaty mają możliwość przeprowadzania kontroli doraźnych, które będą realizowane w sytuacji, gdy pojawi się potrzeba podjęcia dodatkowych działań, nieprzewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego (np. w związku ze zgłaszanymi przez rodziców uczniów sygnałami dotyczącymi istnienia nieprawidłowości w funkcjonowaniu szkoły).

Procedura przeprowadzania kontroli

Kurator oświaty wykonuje czynności związane z nadzorem pedagogicznym (w tym kontrolą) z pomocą nauczycieli zatrudnionych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w kuratoriach oświaty lub podporządkowanych im jednostkach organizacyjnych. W art. 55 ust. 3 upo określono uprawnienia przysługujące nauczycielom-wizytatorom w ramach wykonywanych przez nich czynności związanych z prowadzeniem nadzoru pedagogicznego. Nauczyciele ci mają prawo do:

  • wstępu do szkół,
  • wglądu do prowadzonej przez szkołę dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy,
  • wglądu do znajdujących się w szkole dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć oraz dokumentów osób, o których mowa w art. 15 upo (osoby niebędące nauczycielami prowadzące w szkole zajęcia), potwierdzających przygotowanie do prowadzenia danych zajęć,
  • udziału w posiedzeniu rady pedagogicznej, po uprzednim powiadomieniu dyrektora szkoły,
  • wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez szkołę,
  • przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej szkół.

Kurator oświaty powinien przeprowadzać przewidzianą w planie nadzoru pedagogicznego kontrolę przy użyciu arkuszy kontroli zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Arkusze te zawierają zwykle pola dotyczące:

  • informacji o typie szkoły,
  • informacji o kontroli,
  • podstawy prawnej,
  • zagadnień podlegających kontroli – z odpowiednimi zaleceniami,
  • spostrzeżeń kontrolującego.

Arkusz jest podpisywany przez dyrektora szkoły oraz kontrolującego ze wskazaniem bieżącej daty.
Dyrektor szkoły powinien uzyskać informację o rozpoczęciu kontroli planowej, przewidzianej w planie nadzoru pedagogicznego, co najmniej na 7 dni przed jej planowanym rozpoczęciem. Informacja powinna określać termin rozpoczęcia kontroli oraz jej tematykę. Kontrola (planowa i doraźna) powinna zostać przeprowadzona przez osobę lub zespół wyznaczony przez kuratora oświaty na podstawie imiennego upoważnienia, które powinno zawierać:

  • datę wydania i numer upoważnienia,
  • podstawę prawną przeprowadzenia kontroli,
  • imię i nazwisko osoby upoważnionej do przeprowadzenia kontroli,
  • nazwę i siedzibę szkoły,
  • tematykę kontroli,
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia czynności kontroli,
  • pieczęć i podpis organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Kontrola powinna odbywać się na podstawie ogólnych zasad przewidzianych w rozporządzeniu i uwzględniać:

  • współdziałanie organów kontrolujących z dyrektorami oraz nauczycielami;
  • tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi szkół i placówek;
  • pozyskiwanie informacji zapewniających obiektywną i pełną ocenę działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki.
  • Kontrole nie mogą zakłócać pracy szkół i placówek. 

Kontrola planowa prowadzona jest w celu oceny:

  • stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły – nie powinna trwać dłużej niż 2 dni,
  • przebiegu procesów kształcenia i wychowania w szkole oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, oraz innej działalności statutowej szkoły – nie powinna trwać dłużej niż 5 dni w ciągu kolejnych dwóch tygodni. 

Przepisy nie wskazują przy tym, jak długo może trwać kontrola doraźna.
Nauczyciel-wizytator przeprowadzający kontrolę w szkole powinien:

  • rzetelnie i obiektywnie ustalić stan faktyczny,
  • zebrać niezbędne dowody stanowiące podstawę ustaleń kontroli,
  • zapewnić dyrektorowi szkoły czynny udział w kontroli,
  • dokumentować czynności kontroli.

Zebrane w trakcie kontroli dokumenty potwierdzające przebieg i wyniki czynności kontroli stanowią akta kontroli. Z przeprowadzonej kontroli nauczyciel-wizytator powinien sporządzić protokół zawierający:

  • nazwę szkoły, jej siedzibę oraz imię i nazwisko dyrektora,
  • nazwę i siedzibę organu sprawującego nadzór pedagogiczny, imię i nazwisko kontrolującego oraz datę wydania i numer upoważnienia do przeprowadzenia kontroli,
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia kontroli ze wskazaniem dni, w których odbywały się czynności kontroli w szkole,
  • tematykę kontroli,
  • opis ustalonego stanu faktycznego, w tym ujawnionych nieprawidłowości, wnioski wynikające z przeprowadzonych czynności kontroli, a także zalecenia wraz z terminem ich realizacji, o których mowa w art. 55 ust. 4 upo,
  • pouczenie o prawie zgłoszenia przez dyrektora szkoły zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli,
  • parafy kontrolującego i dyrektora szkoły na każdej stronie protokołu,
  • podpisy kontrolującego i dyrektora szkoły oraz miejsce i datę podpisania protokołu.

Protokół należy sporządzić w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. Jeden egzemplarz kontrolujący powinien przekazać, za poświadczeniem odbioru, dyrektorowi szkoły w ciągu:

  • 7 dni roboczych od dnia zakończenia czynności kontroli w szkole lub placówce – w przypadku kontroli prowadzonej w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły,
  • 14 dni roboczych od dnia zakończenia czynności kontroli w szkole lub placówce – w przypadku kontroli prowadzonej w celu oceny przebiegu procesów kształcenia i wychowania w szkole lub placówce oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły. 

Drugi egzemplarz protokołu kontroli kontrolujący powinien włączyć do akt kontroli. Przepisy wskazują, że dyrektor szkoły może odmówić jego podpisania i w ciągu siedmiu dni od dnia jego otrzymania złożyć wyjaśnienia dotyczące przyczyn odmowy. Jednakże odmowa podpisania protokołu kontroli przez dyrektora szkoły nie stanowi przeszkody do podpisania go przez kontrolującego.

Wydanie zaleceń przez kuratora oświaty

Jak wskazano, po przeprowadzonej kontroli – w razie stwierdzenia uchybień – upoważnione osoby wydadzą stosowne zalecenia wraz z terminem ich realizacji (art. 55 ust. 4 upo). Dyrektor, który nie zgadza się z zaleceniami (a w konsekwencji – nie zamierza wykonać ich w określonym terminie), może zgłosić do nich zastrzeżenia do kuratora oświaty (art. 55 ust. 5 upo). Zastrzeżenia te mogą dotyczyć także innych ustaleń zawartych w protokole kontroli. Należy pamiętać, aby złożyć je najpóźniej w ciągu siedmiu dni roboczych od dnia otrzymania protokołu kontroli. Powinny one zostać odpowiednio umotywowane (§ 18 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli zastrzeżenia zostaną złożone, kurator oświaty może zarządzić przeprowadzenie dodatkowych czynności kontrolnych w szkole. Jeżeli zastrzeżenia zostaną ocenione jako zasadne, kurator oświaty dokona zmian w protokole kontroli i przekaże go dyrektorowi szkoły. W przypadku nieuwzględnienia całości lub części zgłoszonych zastrzeżeń kurator oświaty sporządzi pisemne stanowisko i przekaże je dyrektorowi szkoły w ciągu 14 dni roboczych od dnia otrzymania zastrzeżeń.
Konsekwencją otrzymania zaleceń jest to, by dyrektor, w ciągu 30 dni od dnia ich otrzymania, a w przypadku wniesienia zastrzeżeń – w ciągu 30 dni od dnia otrzymania pisemnego zawiadomienia o ich nieuwzględnieniu, powiadomił (art. 55 ust. 6 upo):

  • organ sprawujący nadzór pedagogiczny – o sposobie realizacji zaleceń,
  • organ prowadzący szkołę lub placówkę – o otrzymanych zaleceniach oraz o sposobie ich realizacji.

Warto dodać, że zgodnie z art. 55 ust. 7 upo kurator oświaty, w razie stwierdzenia istotnych uchybień w działalności szkoły, oprócz przekazania dyrektorowi stosownych zaleceń ma obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach organu prowadzącego szkołę. W sytuacji gdy szkoła nie zrealizuje zaleceń, uzasadnione okaże się zastosowanie procedury określonej w art. 56 ust. 1 upo, który daje kuratorowi o...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy