Dołącz do czytelników
Brak wyników

Bezpieczna szkoła

26 sierpnia 2019

NR 95 (Wrzesień 2019)

Wypadki z udziałem uczniów

0 190

Przepisy prawa nakładają na dyrektora szkoły szereg obowiązków, które mają zapewnić przebywającym w szkole uczniom bezpieczne warunki nauki. Ich nieprzestrzeganie będzie skutkowało nie tylko ewentualną odpowiedzialnością finansową szkoły oraz dyscyplinarną winnego niedopatrzeniom personelu. Uchybienia w zakresie szkolnego BHP mogą przede wszystkim doprowadzić do wielu niebezpiecznych dla życia i zdrowia uczniów wypadków.

Wypadki z udziałem uczniów – podstawowe regulacje prawne

Wśród przepisów, których znajomość w tym zakresie jest niezbędna, znajdują się przepisy regulujące zasady przeprowadzania postępowania powypadkowego, mającego za zadanie nie tylko doraźnie zabezpieczyć bezpieczeństwo uczniów, ale także zminimalizować ryzyko wystąpienia podobnych zdarzeń w przyszłości. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie powypadkowe oraz odpowiednio sporządzony protokół powypadkowy są również elementami, bez których poszkodowany uczeń (bądź jego rodzice) nie będzie mógł dochodzić od ubezpieczyciela (np. w ramach polisy chroniącej od następstw nieszczęśliwych wypadków) odszkodowania mającego pokryć choćby koszty leczenia czy rehabilitacji.
Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.) w sposób jedynie ogólny wskazują, że odpowiedzialność za zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w czasie zajęć organizowanych przez szkołę spoczywa na organie prowadzącym szkołę oraz na jej dyrektorze (art. 10 ust. 1 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy). Jednak szczegółowe przepisy regulujące zasady bezpieczeństwa w oświacie zostały zawarte w rozporządzeniu MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.). Przepisy jasno wskazują dyrektora szkoły lub placówki oświatowej jako osobę odpowiedzialną za zapewnienie warunków zgodnych z ww. rozporządzeniem. Jest on również osobą odpowiedzialną za prawidłowe przeprowadzenie postępowania powypadkowego, którego zasady przeprowadzania zostały uregulowane w §§ 40–52 ww. rozporządzenia.
Niezależnie od tego, czy szkoła spełnia stawiane przez powyższe rozporządzenie wymagania w zakresie zapewnienia uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, w każdym przypadku gdy uczeń zostanie poszkodowany w wypadku, personel szkoły, z dyrektorem na czele, ma obowiązek przeprowadzić wymaganą przez rozporządzenie procedurę powypadkową. Składa się ona z trzech etapów: 

  1. powzięcia wiadomości o wypadku oraz jego zgłoszenia,
  2. powołania zespołu powypadkowego oraz przygotowania protokołu powypadkowego,
  3. uzupełnienia rejestru wypadków o odpowiedni wpis oraz wdrożenia odpowiednich środków profilaktycznych.

Niezmiernie ważne jest, aby każdy z powyższych elementów został przeprowadzony zgodnie z przepisami prawa. W przeciwnym razie należy liczyć się z odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec poszkodowanego ucznia (bądź jego rodziców) oraz z odpowiedzialnością dyscyplinarną za popełnione w toku procedury błędy. Odpowiednio przygotowana dokumentacja powypadkowa będzie też niezbędna w dochodzeniu przez ucznia odszkodowania z tytułu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Odpowiednio przygotowana dokumentacja powypadkowa będzie niezbędna w dochodzeniu przez ucznia odszkodowania z tytułu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w trakcie zajęć jest zadaniem trudnym, na co wskazuje coraz większa liczba spraw z tego zakresu trafiających do sądów. W jednym z ostatnich orzeczeń Sąd Okręgowy w Świdnicy (wyrok z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt II Ca 468/18) wskazał, że celem przepisów określających zakres odpowiedzialności za dzieci pobierające naukę w szkole pozostaje ogólnie wskazanie zakresu obowiązków (nadzór, opieka), ale poprzez precyzyjne określenie skutku tej regulacji, tj. zapewnienia bezpieczeństwa uczniom. Sposób, w jaki organizowane są zajęcia przez szkołę, oraz sposób, w jaki wykonywany jest nadzór pedagogiczny, pozostaje do oceny osób zarządzających szkołą i wykonujących nadzór pedagogiczny, ma jednak zmierzać do zapewnienia bezpieczeństwa uczniom.

Powzięcie wiadomości o wypadku

Procedura powypadkowa rozpoczyna się w momencie, w którym pracownik szkoły jest świadkiem wypadku bądź zostanie o nim poinformowany np. przez innych uczniów. Obowiązkiem takiego pracownika szkoły jest natychmiastowe zapewnienie poszkodowanemu uczniowi opieki. Polega to przede wszystkim na zaprowadzeniu ucznia do higienistki szkolnej bądź – w razie poważniejszego wypadku – na wezwaniu pogotowia. W razie możliwości oraz istniejącej potrzeby, pracownik powinien udzielić poszkodowanemu uczniowi pierwszej pomocy.
Po udzieleniu uczniowi niezbędnej pomocy oraz oddaniu go pod opiekę fachowego personelu medycznego, dyrektor bądź upoważniony przez niego pracownik szkoły musi niezwłocznie poinformować o wypadku:

  • rodziców bądź opiekunów prawnych poszkodowanego ucznia,
  • pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • społecznego inspektora pracy,
  • organ prowadzący szkołę lub placówkę,
  • radę rodziców,
  • prokuratora oraz organ sprawujący nadzór pedagogiczny – w przypadku gdy doszło do wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego w rozumieniu ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1376 z późn. zm.),
  • państwowego inspektora sanitarnego – w przypadku gdy do wypadku doszło w wyniku zatrucia.

W przypadku informowania rodziców o wypadku, najlepszym sposobem wydaje się rozmowa telefoniczna (z pewnością będą chcieli jak najszybciej przejąć opiekę nad poszkodowanym dzieckiem), a do informowania pozostałych osób może posłużyć odpowiedni formularz zgłoszeniowy (chociaż rozporządzenie nie nakłada tutaj obowiązku informowania w konkretnej formie). Jednak dla zachowania porządku oraz w celach dowodowych zasadna wydaje się forma pisemna.

Powołanie zespołu powypadkowego

Po udzieleniu niezbędnej pomocy poszkodowanemu uczniowi oraz poinformowaniu odpowiednich osób należy zadbać o właściwe zabezpieczenie miejsca wypadku. Jest to bardzo ważne, ponieważ z jednej strony zapobiegnie podobnym wypadkom w najbliższej przyszłości (do momentu wprowadzenia odpowiednich działań profilaktycznych przez dyrektora), a z drugiej – uniemożliwi zatarcie dowodów, które muszą być wzięte pod uwagę przez zespół powypadkowy w toku ustalania przyczyn wypadku. Zadania związane z zabezpieczeniem miejsca wypadku wykonuje dyrektor, a w przypadku gdyby nie mógł tego zrobić – upoważniony przez niego pracownik.
Wydaje się, że w celu prawidłowego zabezpieczenia miejsca wypadku warto posłużyć się w sposób analogiczny rozwiązaniami zawartymi w § 3 rozporządzenia RM z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. nr 105, poz. 870).

Kiedy miejsce wypadku zostanie już zabezpieczone, dyrektor musi powołać zespół powypadkowy. Jego zadaniem będzie przeprowadzenie postępowania powypadkowego wyjaśniającego przyczyny i okoliczności wypadku oraz sporządzenie (na koniec postępowania) odpowiedniej dokumentacji powypadkowej, a zwłaszcza protokołu powypadkowego.
 

Skład zespołu nie może być przypadkowy i musi być wybrany przez dyrektora zgodnie z zasadami zapisanymi w rozporządzeniu w sprawie BHP w szkołach. Przede wszystkim w jego skład wchodzą:

  • pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz
  • społeczny inspektor pracy.


W przypadku gdy z jakichkolwiek przyczyn jedna z powyższych osób nie może wziąć udziału w pracach zespołu, dyrektor powołuje na jej miejsce innego pracownika przeszkolonego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
 

W sytuacji natomiast, gdy żadna z obu wskazanych powyżej osób nie może brać udziału w pracach zespołu, w jego skład wejdą:

  • dyrektor szkoły oraz
  • pracownik przeszkolony w zakresie BHP.


Jak widać, przepisy kładą nacisk na to, by w pierwszej kolejności w pracach zespołu uczestniczyły osoby posiadające bogatą wiedzę w zakresie BHP i tym właśnie kryterium powinien kierować się dyrektor przy kompletowaniu składu zespołu.
 

Dodatkowo w pracach zespołu może uczestniczyć (ale nie ma prawnego obowiązku) przedstawiciel: 

  • organu prowadzącego,
  • rady rodziców,
  • organu sprawującego nadzór pedagogiczny.


Bardzo istotną sprawą jest ustalenie, kto w zespole powypadkowym pełni funkcję przewodniczącego, bowiem do przewodniczącego należy głos rozstrzygający w spornych sprawach powstających w trakcie prac zespołu. Natomiast osoba, która ma inne zdanie niż przewodniczący, może je zamieścić w protokole powypadkowym. Do zadań przewodniczącego należy ponadto informowanie poszkodowanego ucznia lub jego opiekunów o przysługujących im w toku postępowania powypadkowego prawach (m.in. o obowiązku zaznajomienia się z treścią protokołu, o możliwości złożenia zastrzeżeń co do jego ustaleń).
Przewodniczącym zespołu powypadkowego jest z mocy przepisów prawa (niejako domyślnie) pracownik służby BHP. W przypadku gdy nie znalazł się on z jakiegoś powodu w składzie zespołu, przewodniczącym jest społeczny inspektor pracy. Gdy jednak w składzie nie znalazła się i ta osoba, przewodniczącego wybiera dyrektor spośród pracowników szkoły.

Przewodniczącym zespołu powypadkowego jest z mocy przepisów prawa (niejako domyślnie) pracownik służby BHP. W przypadku gdy nie znalazł się on z jakiegoś powodu w składzie zespołu, przewodniczącym jest społeczny inspektor pracy. 
Gdy jednak w składzie nie znalazła się i ta osoba, przewodniczącego wybiera dyrektor spośród pracowników szkoły.

Po przeprowadzeniu postępowania, które ma dać odpowiedź na pytanie, co było przyczyną wypadku, w jakich okolicznościach do niego doszło oraz jakie środki zapobiegawcze zostaną powzięte, aby zapobiec podobnym zdarzeniom w przyszłości, zespół powypadkowy musi spisać protokół powypadkowy. Należy zaznaczyć, że protokół powypadkowy powinien zostać sporządzony w terminie 21 dni od dnia zakończenia postępowania powypadkowego (jedynie w uzasadnionych przypadkach może on zostać sporządzony w późniejszym terminie). Następnie z treścią protokołu powypadkowego należy zapoznać zainteresowane osoby, czyli:

  • poszkodowanego, o ile jest pełnoletni, albo
  • opiekunów poszkodowanego małoletniego.

W przypadku gdyby okazało się, że pełnoletni poszkodowany zmarł lub stan jego zdrowia nie pozwolił mu na zaznajomienie się z treścią protokołu, mogą to zrobić za niego jego rodzice (opiekunowie). Rozporządzenie odnosi się w tym zakresie właśnie do rodziców i opiekunów prawnych, chociaż w przypadku pełnoletniego zmarłego ucznia właściwsze byłoby określenie „następcy prawni”. W podobny sposób należy zapoznać powyższe osoby z innymi materiałami dotyczącymi postępowania powypadkowego.
Zgodnie z wymogami rozporządzenia, gotowy i podpisany przez dyrektora oraz członków zespołu protokół powypadkowy musi zostać dostarczony niezwłocznie do wybranych osób:

  • pełnoletniego poszkodowanego,
  • opiekunów małoletniego poszkodowanego lub pełnoletniego poszkodowanego, który nie jest w stanie się z nim zapoznać,
  • na wniosek – organowi prowadzącemu i organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny.

Jeden egzemplarz protokołu musi również pozostać w szkolnej dokumentacji.
W przypadku gdy rodzice poszkodowanego ucznia (bądź w razie osiągnięcia przez niego pełnoletniości – sam uczeń) nie zgadzają się z treścią protokołu, mogą zgłosić do niego zastrzeżenia. Mają na to 7 dni od mo-
mentu doręczenia kompletnego i podpisanego protokołu. Mogą być złożone wedle wyboru – albo w formie ustnej do protokołu, albo pisemnej do przewodniczącego zespołu powypadkowego.
Zgodnie z przepisami prawa zastrzeżenia mogą dotyczyć takich kwestii, jak:

  • niewykorzystanie wszystkich środków dowodowych niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego,
  • sprzeczność ważnych kwestii, które zostały ustalone w protokole, w zebranym przez komisję materiale dowodowym.

Wydaje się jednak, że podane w przepisach zastrzeżenia dotyczące w szczególności kwestii dowodowych nie stanowią katalogu zamkniętego i w razie potrzeby mogą dotyczyć także innych ustaleń protokołu powypadkowego.
Prawidłowo złożone zastrzeżenie jest następnie rozpatrywane przez właściwy organ prowadzący szkoły. Po jego rozpatrzeniu ma on dwie możliwości. Może mianowicie:

  1. zlecić dotychczasowemu zespołowi powypadkowemu wyjaśnienie poruszonych w zastrzeżeniu ustaleń protokołu lub też przeprowadzenie dodatkowych czynności dowodowych albo
  2. powołać nowy zespół powypadkowy w celu ponownego przeprowadzenia całej procedury powypadkowej.

Rejestr wypadków oraz czynności profilaktyczne

Po wyjaśnieniu przyczyn wypadku oraz prawidłowym sporządzeniu protokołu, ostatnim obowiązkiem dyrektora związanym z postępowaniem powypadkowym jest dokonanie wpisu w rejestrze wypadków oraz podjęcie odpowiednich środków profilaktycznych zapobiegających podobnym zdarzeniom w przyszłości.
Rejestr ten jest prowadzony przez dyrektora i zawiera najważniejsze informacje pozwalające na archiwizację oraz przeanalizowanie danych z wypadków, które miały miejsce w szk...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy