Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

4 grudnia 2019

NR 98 (Grudzień 2019)

Przypadki medyczne w praktyce szkolnej

82

Wejście w życie ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami rozwiązuje w sposób systemowy organizowanie przez szkoły profilaktycznej opieki zdrowotnej, promocji zdrowia oraz opieki stomatologicznej. Jednak nawet najlepsze rozwiązania nie będą dawały gwarancji ich skutecznej realizacji bez znajomości i właściwego stosowania odpowiednich procedur organizacyjnych postępowania w sytuacjach wymagających wsparcia uczniów z problemami zdrowotnymi.

Jak wynika z przepisów ustawy, kluczową rolę w profilaktycznej opiece zdrowotnej, edukacji zdrowotnej oraz promocji zdrowia pełni pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna. Swoje zadania realizuje we współpracy z rodzicami i pełnoletnimi uczniami, zespołem podstawowej opieki zdrowotnej, lekarzem dentystą oraz dyrektorem szkoły, nauczycielami i pedagogiem szkolnym.
Jednak poleganie wyłącznie na pielęgniarce (higienistce) szkolnej może być niewystarczające, zważywszy na mniej lub bardziej ograniczony czas jej pracy i pobytu w szkole. Dlatego dyrektor szkoły musi zadbać o to, żeby część zadań pielęgniarki mogli wykonać w czasie jej nieobecności – nauczyciele. Ważne jednak, żeby byli do tego dobrze przygotowani oraz postępowali odpowiedzialnie i właściwie do okoliczności.

Nauczyciel pierwszym ratownikiem

Pamiętam, jak będąc bardzo młodym nauczycielem, podczas zajęć szkolnych byłem świadkiem napadu padaczkowego u jednego z uczniów, objawiającego się drgawkami. Nauczycielka, w sposób widoczny wystraszona, chcąc zabezpieczyć go przed obrażeniami, wsunęła mu między zęby marker do tablicy. Działanie to nie tylko nie uchroniło ucznia, ale naraziło go na większe niebezpieczeństwo – po chwili skuwka markera znalazła się w ustach chłopca, co groziło zadławieniem. Sytuacja stała się dramatyczna, zważywszy na fakt, że objawy występujące podczas ataku, jak sinica czy wyprężanie ciała, mogą wskazywać na trudności z oddychaniem. Na szczęście po kilku minutach, gdy atak ustąpił, okazało się, że skuwka nie została przez chłopca połknięta. To zdarzenie uświadomiło mi, jak ważne jest dobre przygotowanie oraz opanowanie nauczyciela przy udzielaniu pomocy w sytuacjach zagrożenia zdrowia czy życia.
Od przytoczonego powyżej zdarzenia minęło wiele lat. Wiedza medyczna i poziom przygotowania nauczycieli do udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej znacząco wzrosły, jednak stres i lęk paraliżują ich przed działaniem, co zresztą jest charakterystyczne dla całego społeczeństwa. Z przeprowadzonych badań wynika, że tylko w jednym na pięć pozaszpitalnych przypadków zatrzymania akcji serca podjęta została resuscytacja oddechowo-krążeniowa. A przecież nawet nieporadna reanimacja jest lepsza niż żadna.
Nie tak dawno od jednego z dyrektorów dużej szkoły podstawowej dowiedziałem się, że pomimo licznej kadry pedagogicznej, żaden z nauczycieli nie zgodził się na podawanie dzieciom przewlekle chorym lekarstw lub wykonania innych czynności, jak np. kontrola poziomu cukru we krwi dziecka lub podanie zastrzyku z glukagonem. Aby prawidłowo wykonać te czynności, wystarczy krótkie szkolenie, a przecież zrobienie zastrzyku osobie w ciężkiej hipoglikemii może jej uratować życie! Trzeba przy tym pamiętać, że nauczyciel, jak każdy obywatel, jest obowiązany do udzielenia pierwszej pomocy, co wynika z przepisu art. 162 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Zważywszy na szczególną edukacyjną rolę, jaką nauczyciel pełni w systemie oświaty, warto żeby robił to w sposób wzorcowy. Należy przy tym zaznaczyć, że obawa przed odpowiedzialnością karną za błędne działanie jest bezpodstawna, bowiem nie ma w przepisach ani jednej wzmianki o skutkach prawnych nieprawidłowego udzielenia pierwszej pomocy.
W szkołach rocznie dochodzi do ok. 70 tys. wypadków z udziałem uczniów. Na szczęście są to najczęściej drobne urazy, jednak w każdym przypadku nauczyciel ma obowiązek zminimalizować skutki obrażeń, o ile jego wiedza i umiejętności na to pozwalają. Zgodnie z § 40 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, pracownik szkoły lub placówki, który powziął wiadomość o wypadku, niezwłocznie zapewnia poszkodowanemu opiekę, w szczególności sprowadzając fachową pomoc medyczną, a w miarę możliwości udzielając poszkodowanemu pierwszej pomocy. 
Od roku obowiązkiem dyrektora jest przeszkolenie w zakresie udzielania pierwszej pomocy nie tylko nauczycieli, ale również wszystkich pracowników szkół i placówek oświatowych. Pomoże to uniknąć takich sytuacji jak ta, która wydarzyła się przed dwoma laty, gdy w jednym z wrocławskich przedszkoli doszło do poparzenia wrzątkiem trzyletniej dziewczynki. Nauczycielka natychmiast zabrała ją do łazienki i tam przez dziesięć minut polewała zimną wodą. Niestety, nie zdjęła z dziecka oblanego wrzątkiem ubrania, co spotęgowało obrażenia. Żeby zapobiec tego typu zdarzeniom, szkolenie nauczycieli i pracowników niepedagogicznych w zakresie udzielania pierwszej pomocy nie może być działaniem jednorazowym. Wiedzę tę należy utrwalać, należy wypracować i stosować odpowiednie procedury postępowania w sytuacjach wymagających udzielenia pomocy, w szczególności gdy mamy do czynienia z zagrożeniem zdrowia lub życia uczniów.
Dyrektor musi także pamiętać, że zgodnie z § 20 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach pomieszczenia szkoły i placówki, w szczególności pokój nauczycielski, laboratoria, pracownie, świetlicę, warsztaty szkolne, pokój nauczycieli wychowania fizycznego, kierownika internatu (bursy) oraz kuchnię, wyposaża się w apteczki zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy i instrukcję o zasadach udzielania tej pomocy. W 2016 roku w jednej ze szkół w Stalowej Woli szesnastoletni uczeń został postrzelony na strzelnicy szkolnej rykoszetem w oko. Przy braku apteczki instruktor strzelania, próbując zatamować krew, przyłożył chłopcu do oka papier toaletowy!
Apteczka nie powinna zawierać leków, tylko środki opatrunkowe i artykuły sanitarne. Nie powinno być w niej także płynów dezynfekcyjnych, wystarczy gaza wyjałowiona. Do obsługi apteczki dyrektor powinien wyznaczyć osobę odpowiedzialną za jej utrzymanie w należytym porządku i w stanie umożliwiającym jej natychmiastowe użycie. Obowiązkiem tej osoby będzie uzupełnianie zawartości apteczki w miarę stopniowego wykorzystywania znajdujących się w niej materiałów.

Uczeń przewlekle chory i niepełnosprawny

Szczególną grupą uczniów, wymagającą większej troski ze strony dyrektora i nauczycieli, są uczniowie przewlekle chorzy. Brak odpowiedniej opieki nad nimi może bowiem prowadzić do narażenia ich na niebezpieczeństwo groźnych powikłań, które w skrajnych okolicznościach mogą być dramatyczne w skutkach. Dzieci przewlekle chore i niepełnosprawne mają prawo uczęszczać do szkół ogólnodostępnych. Na dyrektorze spoczywa obowiązek zapewnienia im bezpiecznych i higienicznych warunków do nauki. Dzieci niepełnosprawne wymagają także stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy oraz dostosowania programu nauczania odpowiednio do ich indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych. Jeżeli stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, dziecko obejmuje się nauczaniem indywidualnym. 
Aby jednak zapewnić dziecku choremu lub niepełnosprawnemu odpowiednie warunki nauczania i pobytu w szkole, dyrektor musi uzyskać od rodziców informację na temat jego stanu zdrowia. Zgodnie z brzmieniem art. 155 ustawy Prawo oświatowe, w celu zapewnienia dziecku podczas pobytu w publicznej szkole odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych, rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi szkoły uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka. Jednak treść i zakres takiej informacji ma zależeć wyłącznie od rodziców dziecka. Wielu z nich, obawiając się, że dziecko nie zostanie zaakceptowane przez rówieśników, a nawet ich rodziców, ukrywa informacje o chorobie dziecka. Nie jest to sytuacja korzystna, bowiem uniemożliwia zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki, a co za tym idzie – ułatwienie funkcjonowania w środowisku szkolnym. Nauczyciel znający problemy swojego ucznia oraz specyfikę jego choroby potrafi odpowiednio zintegrować uczniów, budując relacje opierające się na zrozumieniu, życzliwości i wzajemnej pomocy. 
Jeśli rodzic poinformuje dyrektora o chorobie dziecka, niezbędne będzie wytypowanie pracowników, którzy zajmą się opieką nad dzieckiem podczas jego pobytu w szkole. Zgodnie z art. 22 ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami, dyrektor zapewnia pracownikom szkoły szkolenia lub inne formy zdobycia wiedzy na temat sposobu postępowania wobec uczniów przewlekle chorych lub niepełnosprawnych, odpowiednio do potrzeb zdrowotnych uczniów. W celu wykonania czynności przy dziecku przewlekle chorym nauczyciel lub inny pracownik szkoły musi otrzymać od rodziców instrukcję postępowania. Konieczne jest również przekazanie zlecenia lekarskiego oraz pisemnego upoważnienia do podawania dziecku leków (dotyczy to także uczniów pełnoletnich). W celu upoważnienia pracownika szkoły do opieki nad przewlekle chorym dzieckiem rodzice powinni zawrzeć z nim umowę – pisemną lub ustną. Nauczyciela nie można jednak zobowiązać do wykonywania podstawowych czynności medycznych bez jego zgody.
Niezbędne jest, żeby wszyscy nauczyciele posiadali także wiedzę dotyczącą wpływu choroby na funkcjonowanie psychiczne, fizyczne i społeczne ucznia, bowiem np. działanie jednych leków może być usypiające, innych – pobudzające. Trudności z koncentracją, złe samopoczucie czy zmęczenie muszą spotkać się ze zrozumieniem ze strony nauczyciela. Dzieci cierpiące na alergie mogą źle reagować na kontakt z kredą, ro...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy