Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zarządzanie placówką szkolną

9 listopada 2020

NR 106 (Listopad 2020)

Organizacja praktycznej nauki zawodu
regulacje prawne i obowiązki dyrektora szkoły zawodowej oraz podmiotu przyjmującego ucznia

0 309

Szkolnictwo zawodowe po reformie opiera się przede wszystkim na współpracy z pracodawcami i samorządami gospodarczymi. Taka forma organizacji nauki ma na celu właściwe przygotowanie młodzieży do startu na rynku pracy. Jak zapewnić uczniom odbywającym praktyczną naukę zawodu bezpieczeństwo i komfort? Jakie obowiązki spoczywają na dyrektorze szkoły zawodowej, a jakie na podmiocie przyjmującym ucznia na praktyczną naukę zawodu?

Podstawowe regulacje prawne dotyczące kwestii organizacji praktycznej nauki zawodu w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe znajdują się w art. 120–121 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe oraz w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie art. 120 ust. 4 ww. ustawy, czyli w rozporządzeniu MEN z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia praktyczna nauka zawodu uczniów jest organizowana przez szkołę lub przez pracodawcę, który zawarł z uczniem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.

POLECAMY

Dla dyrektora szkoły ponadpodstawowej organizującego praktyczną naukę zawodu istotniejsze znaczenie ma ta pierwsza forma jej organizacji z uwagi na szereg jego obowiązków z tym związanych.

Zakres zastosowania przepisów

Przepisy dotyczące praktycznej nauki zawodu zawarte w rozporządzeniu mają zastosowanie do uczniów i słuchaczy publicznych szkół ponadpodstawowych prowadzących kształcenie zawodowe. Są to: technika, branżowe szkoły I stopnia, branżowe szkoły II stopnia i szkoły policealne. Zasady te stosuje się odpowiednio również do młodocianych pracowników odbywających praktyczną naukę zawodu w ramach przygotowania zawodowego prowadzonego przez pracodawcę. 

WAŻNE

Jak wynika z regulacji zawartej w § 2 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu, przepisy dotyczące praktycznej nauki zawodu stosuje się tylko do uczniów szkół publicznych. Zgodnie z zapisami ustawy Prawo oświatowe szkoły publiczne prowadzone są przez jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) lub inne osoby na podstawie zezwolenia właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego (art. 88 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe). Wynika z tego, że regulacje dotyczące zasad organizowania praktycznej nauki zawodu nie dotyczą szkół niepublicznych, czyli takich, które są prowadzone przez osoby inne niż jednostka samorządu terytorialnego. Dyrektorzy szkół niepublicznych przy organizacji zajęć z praktycznej nauki zawodu nie mają obowiązku stosowania przepisów ww. rozporządzenia, ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby praktyki w szkole niepublicznej były organizowane z wykorzystaniem regulacji przeznaczonych dla szkół publicznych. 

Gdzie może być realizowana praktyczna nauka zawodu?

Stosownie do zapisów art. 120 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe praktyczna nauka zawodu może odbywać się: 

  • u pracodawców zapewniających rzeczywiste warunki pracy, 
  • w indywidualnych gospodarstwach rolnych zapewniających rzeczywiste warunki pracy,
  • w centrach kształcenia zawodowego, 
  • w warsztatach szkolnych, 
  • w pracowniach szkolnych, 
  • w placówkach kształcenia ustawicznego, 
  • za granicą – na podstawie umów międzynarodowych lub porozumień o współpracy bezpośredniej zawieranych przez szkoły, jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej lub w ramach programów edukacyjnych Unii Europejskiej.

Forma i cel organizacji praktycznej nauki zawodu

Przepisy rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu wyróżniają dwie formy organizacji praktycznej nauki zawodu. W § 4 tego aktu prawnego wskazano, że mogą być one realizowane w formie: 
zajęć praktycznych lub praktyk zawodowych (w technikum, branżowej szkole II stopnia i szkole policealnej).

Podstawowym celem organizacji i przeprowadzania zajęć praktycznych jest konieczność opanowania przez uczniów umiejętności zawodowych niezbędnych do podjęcia pracy w danym zawodzie, a w przypadku zajęć praktycznych odbywanych u pracodawców – również w celu zastosowania i pogłębienia zdobytej wiedzy i umiejętności zawodowych w rzeczywistych warunkach pracy.

Praktyki zawodowe dla uczniów techników, szkół branżowych i policealnych mogą być organizowane w czasie całego roku szkolnego, w tym również w okresie ferii letnich. Jednak w sytuacji, gdy zajęcia odbywają się w czasie zwyczajowo wolnym dla uczniów (ferie, wakacje), skróceniu ulegają zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w danym roku szkolnym. 

Podstawa organizacji zajęć

Jedną z form organizacji praktyk zawodowych są praktyki podejmowane u pracodawców na podstawie umowy o praktyczną naukę zawodu zawartej pomiędzy dyrektorem szkoły a pracodawcą przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu w formie praktyk zawodowych. Zakres pozyskanej wiedzy i umiejętności oraz kompetencje personalne i społeczne nabywane przez uczniów na zajęciach praktycznych i praktykach zawodowych oraz wymiar godzin tych zajęć i praktyk określa program nauczania danego zawodu.

Szczegółowe zasady organizacji zajęć

Wymiar zajęć
Wymiar godzinowy zajęć określony jest w ramowych planach nauczania dla poszczególnych typów szkół, ustalonych w rozporządzeniu MEN z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół.

Bardzo ważną kwestią jest dobowy wymiar godzin zajęć praktycznej nauki zawodu uczniów. Wynosi on: 

  • 6 godzin – w przypadku uczniów, którzy nie ukończyli 16. roku życia;
  • 8 godzin – w przypadku uczniów starszych;
  • 7 godzin – w uzasadnionych przypadkach wynikających ze specyfiki funkcjonowania ucznia niepełnosprawnego w wieku powyżej 16 lat;
  • 12 godzin – w szczególnie uzasadnionych przypadkach dla uczniów w wieku powyżej 18 lat, przy zachowaniu łącznego tygodniowego wymiaru godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych określonego w ramowym planie nauczania dla danego typu szkoły; przedłużenie dobowego wymiaru godzin zajęć musi wynikać z rodzaju pracy lub jej organizacji.

Praktyczna nauka zawodu może być organizowana w systemie zmianowym, z tym że w przypadku uczniów w wieku poniżej 18 lat nie może wypadać w porze nocnej.

Forma organizacji zajęć

Praktyczna nauka zawodu może być prowadzona indywidualnie lub w grupach. Liczba uczniów w grupie powinna umożliwiać realizację programu nauczania danego zawodu i uwzględniać specyfikę nauczanego zawodu. Bardzo ważne jest zachowanie wszelkich zasad wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, norm ergonomii i dostępności. Równie ważne są warunki lokalowe i techniczne w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu, a także szczególne potrzeby uczniów, w tym wynikające z ich niepełnosprawności.

Podziału uczniów na grupy dokonuje dyrektor szkoły w porozumieniu z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu. Dyrektor szkoły musi zadbać przy tym o bezpieczeństwo i komfort uczniów. 

Niezbędne elementy umowy

Umowę o praktyczną naukę zawodu organizowaną poza szkołą zawiera dyrektor szkoły z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu.

Przepisy rozporządzenia wskazują, że umowa taka, oprócz standardowych elementów, takich jak nazwy i adresy stron, musi zawierać: 

  • określenie zawodu, w którym będzie prowadzona praktyczna nauka zawodu, 
  • listę zawierającą imiona i nazwiska uczniów odbywających praktyczną naukę zawodu z podziałem na grupy, 
  • określenie formy, zakresu i liczby dni w tygodniu prowadzenia praktycznej nauki zawodu, 
  • terminy rozpoczęcia i zakończenia praktycznej nauki zawodu, 
  • prawa i obowiązki stron umowy, 
  • sposób ponoszenia przez strony umowy kosztów realizacji praktycznej nauki zawodu wraz z kalkulacją tych kosztów, 
  • dodatkowe ustalenia stron umowy związane z odbywaniem praktycznej nauki zawodu, 
  • program nauczania danego zawodu (jako załącznik). 

W przypadku umowy o praktyczną naukę zawodu organizowaną za granicą dyrektor szkoły jest ponadto zobowiązany przekazać organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny (właściwemu kuratorowi oświaty) informację zawierającą następujące dane:

  • miejsce odbywania praktycznej nauki zawodu, 
  • określenie podmiotu, z którym została zawarta umowa, 
  • liczbę uczniów odbywających praktyczną naukę zawodu na podstawie tej umowy,
  • terminy, w jakich jest odbywana praktyczna nauka zawodu na podstawie tej umowy.

Obowiązki dyrektora szkoły

Przepisy rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu nakładają na dyrektorów szkół określone obowiązki. I tak, dyrektor szkoły w szczególności: 

  • nadzoruje realizację programu praktycznej nauki zawodu,
  • współpracuje z podmiotem przyjmującym uczniów na praktyczną naukę zawodu, 
  • zapewnia ubezpieczenie uczniów od następstw nieszczęśliwych wypadków, 
  • akceptuje instruktorów praktycznej nauki zawodu i opiekunów praktyk zawodowych,
  • wyznacza do prowadzenia praktycznej nauki zawodu nauczycieli praktycznej nauki zawodu, 
  • zwraca uczniom odbywającym praktyczną naukę zawodu w miejscowościach poza ich miejscem zamieszkania i poza siedzibą szkoły, mającym możliwość codziennego powrotu do miejsca zamieszkania lub siedziby szkoły, równowartość kosztów przejazdów środkami komunikacji publicznej, z uwzględnieniem przysługujących im ulg, 
  • zapewnia uczniom odbywającym praktyczną naukę zawodu w miejscowościach poza siedzibą szkoły, do których codzienny dojazd nie jest możliwy, nieodpłatne zakwaterowanie i opiekę oraz ryczałt na wyżywienie, 
  • przygotowuje kalkulację ponoszonych przez szkołę kosztów realizacji praktycznej nauki zawodu w ramach przyznanych przez organ prowadzący środków finansowych.

Obowiązki podmiotu przyjmującego ucznia na praktyczną naukę zawodu

Szereg obowiązków nałożono również na podmioty przyjmujące uczniów na praktyczną naukę zawodu. Należą do nich: 

  • zapewnienie warunków materialnych do realizacji praktycznej nauki zawodu (odpowiednio wyposażone stanowisko, odzież ochronna, posiłki itd.), 
  • wyznaczenie nauczycieli, instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz opiekunów praktyk zawodowych, 
  • zapoznanie uczniów z organizacją pracy, regulaminem pracy, w szczególności w zakresie przestrzegania porządku i dyscypliny pracy, oraz z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, 
  • nadzór nad przebiegiem praktycznej nauki zawodu, 
  • sporządzenie dokumentacji powypadkowej – w ra-
  • zie potrzeby,
  • współpraca ze szkołą,
  • powiadomienie szkoły o naruszeniu przez ucznia lub młodocianego regulaminu pracy.

Kto może prowadzić zajęcia

Zajęcia praktyczne z uczniami mogą prowadzić nauczyciele lub instruktorzy praktycznej nauki zawodu. Wymagania kwalifikacyjne wobec nauczycieli określone są w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela i rozporządzeniu w sprawie praktycznej nauki zawodu.

Stosownie do zapisów art. 120 ust. 3a ustawy Prawo oświatowe praktyczną naukę zawodu może prowadzić osoba, która nie była karana: 

  • za umyślne przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu,
  • przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i oby-
  • czajności, 
  • przestępstwo przeciwko rodzinie i opiece, 
  • przestępstwo związane z narkotykami. 

Ponadto dyrektor szkoły musi zbadać, czy wobec osoby, która ma prowadzić zajęcia z praktycznej nauki zawodu, nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi lub zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu. Spełnienie tego warunku jest potwierdzane oświadczeniem osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu.

WAŻNE

Z uwagi na powyższe wymagania dyrektor szkoły zobowiązany jest zażądać od osób, które mają prowadzić zajęcia z praktycznej nauki zawodu, zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego oraz sprawdzić ich dane w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. 

Rozporządzenie w sprawie praktycznej nauki zawodu formułuje również inne wymagania w stosunku do osób mających prowadzić zajęcia z praktycznej nauki zawodu. Jak wynika z § 10 ww. rozporządzenia instruktorem może być:

  • pracownik, dla którego praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami stanowi podstawowe zajęcie i jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin przewidzianym dla nauczycieli, albo
  • pracodawca lub wyznaczony przez niego pracownik albo osoba prowadząca indywidualne gospodarstwo rolne, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza z uczniami nie stanowi podstawowego zajęcia lub jest wykonywana w tygodniowym wymiarze godzin niższym niż przewidziany dla nauczycieli w ramach obowiązującego ich tygodniowego czasu pracy.

Oprócz tego kandydat na instruktora praktycznej nauki zawodu musi spełniać określone wymagania kwalifikacyjne, które również wskazano w § 10 ww. rozporządzenia. Stanowi on, iż instruktorem może zostać osoba, która ma: 

  • ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu, którego program został przygotowany zgodnie z ramowym programem kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu określonym w załączniku do rozporządzenia i zatwierdzony przez kuratora oświaty lub
  • ukończony kurs pedagogiczny, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej, lub
  • ukończony przed dniem 6 stycznia 1993 r. kurs pedagogiczny uprawniający do pełnienia funkcji instruktora praktycznej nauki zawodu, lub
  • przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, lub
  • kwalifikacje wymagane od nauczyc...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy