Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zarządzanie placówką szkolną

9 października 2019

NR 96 (Październik 2019)

Motywacyjna rola dyrektora szkoły w obliczu strajku

0 45

Motywacja w znacznym stopniu decyduje o tym, w jakim świecie żyjemy. Jeśli wierzysz, że przytrafi ci się coś złego, to na pewno ci się to przytrafi. Jeśli żyjesz w przekonaniu, że dookoła ciebie żyją jedynie nieprzyjaźni ci ludzie, to trudno ci będzie znaleźć przyjaciół. Jeśli natomiast charakteryzujesz się pozytywną postawą wobec świata, innych i wobec samego siebie, bez wątpienia przez większość odbierany będziesz jako prawdziwy szczęściarz. Co więcej, sam będziesz tak o sobie myślał. Najważniejsze w codziennej praktyce zarządzania jest stwarzanie odpowiednich sytuacji oraz ciągłe uzmysławianie sobie i innym, jak ważna jest motywacja pozytywna – jak wiele dla skutecznego działania zależy od tego, co i jak myślimy o sobie samych i o swoich możliwościach, o ludziach, którzy nas otaczają oraz o celach, jakie zamierzamy osiągnąć w życiu.

Poszukując czynników motywowania pracowników, można znaleźć wiele banalnych i niebanalnych rozwiązań. Zaliczyć do nich można darmowe bilety do parków rozrywki, płatne przerwy w pracy dla matek karmiących, niskooprocentowane pożyczki, dofinansowanie studiów, roczny urlop macierzyński, płatne dni urlopu do wykorzystania na działalność charytatywną, akupunktura. Być może najdalej w swojej ofercie poszła firma Google, która do licznych przywilejów, jakie przysługują jej pracownikom, dorzuciła i to, że w przypadku śmierci któregokolwiek z nich Google zaopiekuje się jego partnerem/partnerką oraz dziećmi. W zasadzie większość tych propozycji to jednak tylko czynniki zewnętrzne. Czy to rzeczywiście tak działa? I czy w ogóle mogłoby się sprawdzić w polskiej szkole? 

Odrobina teorii

Aby jak najprościej wytłumaczyć teorię motywacji, należy wspomnieć o motywacji zewnętrznej i wewnętrznej. Większość wymienionych wyżej czynników należy zaliczyć do elementów motywacji zewnętrznej, podobnie jak dodatek motywacyjny, którym dysponują dyrektorzy szkół. Co więcej, działają na tych samych zasadach oraz z podobnym skutkiem. Czynniki zewnętrzne oddziaływają bowiem na nas tak długo, jak długo… oddziaływają, i ani odrobinę dłużej. Oczywiście, punktem wyjścia jest ich wartość. Gdyby dyrektor szkoły zamiast kilku procent mógł dać kilkadziesiąt, pewnie oddziaływanie byłoby większe. Pytanie tylko, jak długo? Gdybyśmy przez wiele miesięcy dostawali stały dodatek 50% do pensji, z czasem pewnie uznalibyśmy, że się nam to po prostu należy i nasza motywacja w sposób oczywisty by spadła. 
Sytuacja powyższa została opisana w ramach tzw. teorii motywacji Herzberga. Koncepcja ta bazuje na założeniu, że w procesie motywowania mamy do czynienia z dwoma kategoriami czynników, które decydują o naszych postawach: z motywatorami oraz czynnikami potencjalnego niezadowolenia. W efekcie występowanie jakiegoś czynnika zadowolenia, na przykład osiągnięć czy poczucia rozwoju, może zwiększyć naszą motywację, niemniej jego brak niekoniecznie musi powodować poczucie niezadowolenia. Podobnie w przypadku braku np. poczucia bezpieczeństwa – może wystąpić związane z nim niezadowolenie, choć jednocześnie nawet wysoki stan bezpieczeństwa nie musi być źródłem naszego zaangażowania czy satysfakcji. Ten sam czynnik może albo wpływać na wzrost naszej motywacji, albo ją ograniczać. Starania motywacyjne dyrektora szkoły powinny więc oscylować w odniesieniu do obu powyższych wartości.

Co nas motywuje

Motywatory – to czynniki bezpośrednio związane z naszą pracą. Określają, czy praca jest dla nas pobudzająca i w wystarczającym stopniu satysfakcjonująca. Zaliczamy do nich: 

  • trudne wyzwania, 
  • odpowiedzialność, 
  • uznanie, 
  • osiągnięcia,
  • rozwój osobowości. 

Rzecz ciekawa, wśród motywatorów nie wymienia się wynagrodzenia. Wbrew pozorom (a jednocześnie powszechnie zgłaszanym roszczeniom), wynagrodzenie w istocie rzeczy jest przede wszystkim czynnikiem potencjalnego niezadowolenia. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy jest standardowa odpowiedź na pytanie: „Czy chciałbyś zarabiać więcej?”. Przytłaczająca większość zapytanych odpowie, że oczywiście tak. Tymczasem wysokość zarobków praktycznie nie ma wpływu na motywację do lepszej pracy, a z czasem może wręcz stać się podstawą do podejmowania działań przyczyniających się co najwyżej do wzrostu roszczeń i niezadowolenia z aktualnego poziomu dochodów. Inna sprawa, że zbyt niskie wynagrodzenie również nie wpływa na nas motywująco. 
Czynniki potencjalnego niezadowolenia są następujące: warunki pracy, polityka firmy, nadzór, współpracownicy, status pracowniczy, bezpieczeństwo pracy. Zacznijmy od bezpieczeństwa. Tu w grę wchodzą przede wszystkim czytelne zasady organizacji pracy, wymagań oraz nadzoru. Nauczyciele powinni wiedzieć, czego się od nich oczekuje, w jaki sposób mogą te oczekiwania zaspokoić oraz co i w jaki sposób potwierdzi, że swoją pracę wykonują zgodnie z przyjętymi założeniami. Wynik taki możemy osiągnąć, kiedy zdecydujemy się na nieustanny dialog oraz wspólne wypracowywanie standardów jakości czy efektywności pracy. Istotnym dysonansem utrudniającym osiągnięcie tego typu rezultatu jest fakt rozproszenia odpowiedzialności za to, co się dzieje w szkole, co oznacza, że większość osób nie wie, za co odpowiada i jednocześnie te same osoby mogą być pociągane do odpowiedzialności niemal za wszystko.

Teoria wzmocnienia 

Kolejna teoria zakłada, że człowiek steruje swoim zachowaniem w taki sposób, by zaspokoić swoje potrzeby. Sformułował ją amerykański psycholog Burrhus Frederic Skinner, który stwierdził, że konkretne zachowania człowieka są konsekwencją nagród i kar. W efekcie ludzie postępują w określony sposób, ponieważ nauczyli się w przeszłości, że pewne zachowania wiążą się z przyjemnymi efektami, a inne z nieprzyjemnymi. W przypadku kiedy dyrektor szkoły chciałby zmienić zachowanie nauczyciela, powinien starać się zmienić skutki tych zachowań. Przykładowo, nauczyciel, który regularnie unika zaangażowania się w jakąkolwiek pracę na rzecz szkoły, mógłby uzyskać motywację do większego zaangażowania się w pracę na rzecz ogółu uczniów czy nauczycieli, jeżeli kierownictwo szkoły wyrażałoby zdecydowane zadowolenie w każdym przypadku jego zwiększonej aktywności. Teoria ta zaleca stosowanie przede wszystkim wzmocnienia pozytywnego. Kara wskazuje otrzymującej ją osobie jedynie to, czego nie należy robić, zamiast tego, co robić należy. Przypatrzmy się kilku sytuacjom przedstawiającym możliwe rozwiązania i prawdopodobne skutki ich zastosowania (tab. 1, 2).
 

Tab. 1
Badanie pracy szkoły wskazuje na niewielką tendencję spadku jakości kształcenia. Władze samorządowe – organ prowadzący zaniepokojone zaobserwowaną tendencją domagają się od szkoły natychmiastowych działań naprawczych. Dyrektor postanawia uruchomić program zmierzający do zmiany zaobserwowanego stanu rzeczy.
Wzmocnienie pozytywne Wzmocnienie negatywne
Dyrektor proponuje nauczycielom szkolenie kształcące ich umiejętności diagnozowania potrzeb i możliwości uczniów oraz skutecznego planowania pracy związanego z uzyskiwaniem określonych wyników. Dyrektor podejmuje szczegółową analizę wyników egzaminu zewnętrznego i określa winnych zaistniałego stanu rzeczy. Wyznacza im jednoznaczne oczekiwania i informuje o skutkach ich niedotrzymania.
Możliwe efekty Możliwe efekty
Nauczyciele przygotowują narzędzia pomiaru osiągnięć uczniów i systematycznie badają efekty swojej pracy. Nauczyciele w oparciu o wiedzę dotyczącą problemów uczniów przygotowują optymalne formy pracy z nimi. Nauczyciele zabiegają o ścisłe określenie zakresu swojej odpowiedzialności, w celu ochrony przed ewentualną karą. Nauczyciele przeprowadzają szczegółową diagnozę wiedzy i umiejętności uczniów określającą, czego nie umieją

 

Tab. 2
Uczniowie szkoły kilkakrotnie dali się złapać na stosowaniu rozmaitych niedozwolonych używek. O szkole zaczyna się mówić jak o swoistym środowisku patologicznym. Rodzice starają się przenieść swoje dzieci do innych placówek. Dyrektor postanawia uruchomić program zmierzający do zmiany zaobserwowanego stanu rzeczy.
Wzmocnienie pozytywne Wzmocnienie negatywne
Dyrektor proponuje jednemu z nauczycieli udział w szkoleniu kształcącym liderów działań profilaktycznych i wychowawczych. Dyrektor wraz z radą pedagogiczną opracowuje surowy system kar i nakazuje wychowawcom wykorzystywać go.
Możliwe efekty Możliwe efekty
Nauczyciele przekonują się do możliwości pozytywnego rozwiązania zaistniałego problemu. Nauczyciel lider przejmuje odpowiedzialność za niedozwolone zachowania uczniów i proponuje możliwe rozwiązania. Nauczyciele skupiają się na wyłapywaniu winnych uczniów i doprowadzeniu do możliwie powszechnej egzekucji kar. W szkole w sposób coraz bardziej powszechny mówi się źle o uczniach i ich rodzicach jako jedynej przyczynie problemów.

 

Odpowiedzialność szefa

Jeśli chcemy, żeby nasi ludzie byli w odpowiedni sposób zmotywowani do pracy, warto, byśmy sami sobie odpowiedzieli na pytanie, jakimi my jesteśmy dla nich szefami, jacy jesteśmy w ogóle i o co nam chodzi najbardziej. Jeśli uważamy, że dobry szef to ten, którego inni słuchają i robią to, co im każe, to może być za mało. Wydaje się, że dużo lepszy jest ten szef, który słucha innych – osoba, która nie tyle kieruje pracą drugich, ile zabiega o to, by inni mogli sami ją dobrze wykonać. Ludzie angażują się bowiem bardziej w wykonywaną przez siebie pracę, kiedy widzą jej sens i zyskują uznanie za to co robią, czyli kiedy:

  • wiedzą, czego się od nich oczekuje, 
  • mają do dyspozycji materiały i sprzęt niezbędny do prawidłowego wykonania pracy,
  • codziennie mają możliwość wykonywania tego, co potrafią najlepiej, 
  • czują się doceniani, 
  • wiedzą, że szefowi lub komuś innemu w pracy na nich zależy, 
  • są zachęcani do rozwoju, 
  • czują, że ich zdanie się liczy,
  • szefostwo rozmawia z nimi o postępach, jakie poczynili.

Ludzie potrzebują być ważni. 

Jedna z najlepszych metod wzmacniania motywacji innych nosi nazwę: „Przyłap mnie na tym, co robię dobrze i powiedz mi o tym”. 

Jak motywować?

Istnieje wiele sposobów motywowania innych. Przede wszystkim warto znać rzeczywiste potrzeby naszych pracowników. Dla jednych jest to optymalnie ułożony plan pracy, dla innych możliwość korzystania z nowoczesnych technologii, jeszcze inny chciałby się kształcić albo przynajmniej kontaktować z ważnymi dla siebie osobami. Ktoś woli pracować solo, a ktoś inny w zespole....

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy