Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

15 grudnia 2021

NR 116 (Grudzień 2021)

20 pytań i odpowiedzi dotyczących kształcenia specjalnego w szkole

0 32

Nauczanie uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wymaga podjęcia przez daną jednostkę oświaty szeregu działań w celu dostosowania organizacji pracy do wymogów prawnych związanych z edukacją uczniów o szczególnych potrzebach. Wdrożenie specjalnej organizacji nauki i metod pracy ma zapewnić tej grupie uczniów optymalne warunki do nauki, a także pozwolić na objęcie ich odpowiednimi działaniami rewalidacyjnymi, resocjalizacyjnymi lub socjoterapeutycznymi. Poniżej wskazano odpowiedzi na pytania dotyczące organizowania kształcenia specjalnego w jednostkach oświaty zgodnie z obecnymi przepisami prawa.

1. Kto może zostać objęty kształceniem specjalnym?
Przepisy wskazują, że kształceniem specjalnym można objąć dzieci i młodzież:

POLECAMY

  • z niepełnosprawnością – niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi (należy przez to rozumieć występowanie u ucznia niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności),
  • niedostosowanych społecznie,
  • zagrożonych niedostosowaniem społecznym wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.

2. Czy kształcenie specjalne może być prowadzone dla ucznia nieposiadającego orzeczenia z poradni?
Regulacje prawne określające standardy kształcenia specjalnego znajdują zastosowanie wyłącznie w przypadku dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Zgodnie z art. 127 ust. 10 upo
orzeczenia te wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. 
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej. Oznacza to również, że orzeczenie wydane przez niepubliczną poradnię nie stanowi podstawy do objęcia ucznia kształceniem specjalnym.

3. Czy orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego może zostać wydane dla ucznia z niepełnosprawnością w stopniu głębokim?
Dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim wydawane są orzeczenia o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych. W przypadku tej grupy uczniów udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych uznaje się za spełnianie obowiązku szkolnego lub nauki (art. 36 ust. 17 upo).

4. Co powinno zawierać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Szczegółowe kwestie związane z wydawaniem orzeczeń przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne zostały określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Zawarte w nim regulacje wskazują, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powinno określać:

  • diagnozę funkcjonowania ucznia, z uwzględnieniem jego potencjału rozwojowego oraz mocnych stron i uzdolnień oraz występujących w środowisku nauczania i wychowania barier i ograniczeń utrudniających jego funkcjonowanie;
  • okres, w jakim zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego;
  • zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia, w tym warunki rozwijania jego możliwości i mocnych stron, wzmacniania aktywności i uczestnictwa ucznia w życiu szkoły, ośrodka lub placówki, oraz – jeżeli zachodzi potrzeba indywidualnego wsparcia ucznia ze strony dodatkowo zatrudnionej kadry, o której mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym – zakres tego wsparcia;
  • zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne do realizacji podczas zajęć edukacyjnych, zajęć rewalidacyjnych, socjoterapeutycznych i resocjalizacyjnych oraz w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi i, w zależności od potrzeb, jego rodzicom, przez szkołę, ośrodek lub placówkę oraz poradnię, wraz ze wskazaniem zalecanych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a w przypadku uczniów z niepełnosprawnością – również zalecanych rodzajów zajęć rewalidacyjnych;
  • wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, od najkorzystniejszej dla ucznia, według zespołu, formy kształcenia specjalnego spośród następujących:
  • w szkole (oddziale) ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej – w przypadku uczniów z niepełnosprawnością, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
  • w szkole specjalnej w młodzieżowym ośrodku wychowawczym – w przypadku nieletnich, wobec których sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w tym ośrodku,
  • w szkole specjalnej w młodzieżowym ośrodku socjoterapii – w przypadku uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
  • w szkole specjalnej w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym – w przypadku uczniów, którzy z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania,
  • w specjalnym ośrodku wychowawczym – w przypadku uczniów:
    - z niepełnosprawnością, którzy nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego lub nie mogą przebywać w bursie,
    - zagrożonych niedostosowaniem społecznym,
  • w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym – w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną jest niepełnosprawność intelektualna;
  • potrzebę realizacji wybranych zajęć edukacyjnych indywidualnie z uczniem lub w grupie liczącej do 5 uczniów – w przypadku ucznia napotykającego trudności w funkcjonowaniu wspólnie z oddziałem szkolnym;
  • zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania ucznia i wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu szkoły, ośrodka lub placówki oraz działania wspierające rodziców ucznia;
  • w zależności od potrzeb ucznia z niepełnosprawnością – niezbędny w procesie kształcenia sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych;
  • zalecane sposoby oceny efektów działań podjętych przez szkołę, ośrodek lub placówkę w celu realizacji zaleceń, o których mowa w pkt 3–8.

Orzeczenie powinno zostać wydane na wzorze dokumentu stanowiącego załącznik 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 7 września 2017 r.

5. Na jaki okres może zostać wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się na okres roku szkolnego albo etapu edukacyjnego.

6. Czy w związku z wydawaniem przez poradnie orzeczeń dyrektor szkoły ma jakieś obowiązki?
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 7 września 2017 r. dyrektor szkoły może zostać zobowiązany do:

  • wyznaczenia osoby biorącej udział w posiedzeniu zespołu orzekającego w poradni z głosem doradczym (§ 4 ust. 4);
  • nadzorowania wydania przez nauczycieli opinii przez nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem (§ 7 ust. 2).

7. Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia z niepełnosprawnością?
Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów z niepełnosprawnością można organizować w:

  • szkołach:
  • ogólnodostępnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
  • integracyjnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
  • specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy;
  • młodzieżowych ośrodkach wychowawczych;
  • młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
  • specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych;
  • specjalnych ośrodkach wychowawczych;
  • ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych.

8. Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym?
Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym można organizować w:

  • szkołach:
  • ogólnodostępnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
  • integracyjnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
  • specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy; 
  • młodzieżowych ośrodkach socjoterapii;
  • specjalnych ośrodkach wychowawczych
    – na każdym etapie edukacyjnym. 

Natomiast w szkołach ogólnodostępnych nie organizuje się oddziałów specjalnych dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

9. Gdzie może odbywać się kształcenie ucznia niedostosowanego społecznie?
Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów niedostosowanych społecznie można organizować w:

  • szkołach:
  • ogólnodostępnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi,
  • integracyjnych,
  • ogólnodostępnych z oddziałami specjalnymi,
  • specjalnych, w tym szkołach specjalnych przysposabiających do pracy;
  • młodzieżowych ośrodkach wychowawczych
    – na każdym etapie edukacyjnym. 

Natomiast w szkołach ogólnodostępnych nie organizuje się oddziałów specjalnych dla uczniów niedostosowanych społecznie.

10. Do jakiego wieku możliwe jest objęcie ucznia kształceniem specjalnym?
Kształcenie uczniów z niepełnosprawnościami, niedostosowanych społecznie i zagrożonych tymże może być prowadzone do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy:

  • 20. rok życia – w przypadku szkoły podstawowej,
  • 24. rok życia – w przypadku szkoły ponadpodstawowej.

11. Do czego zobowiązane są jednostki oświaty organizujące kształcenie specjalne?
Jednostki oświaty, które organizują kształcenie specjalne dla ucznia posiadającego stosowne orzeczenie, powinny zapewnić:

  • realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów,
  • zajęcia specjalistyczne, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach,
  • inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów, w szczególności zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne,
  • integrację uczniów ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z uczniami pełnosprawnymi,
  • przygotowanie uczniów do samodzielności w życiu dorosłym. 

12. Na jakich zasadach należy prowadzić nauczanie z uczniem objętym nauczaniem specjalnym?
W przypadku uczniów objętych kształceniem specjalnym należy dostosować program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET), uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Kształcenie powinno odbywać się w dostępnym dla uczniów zakresie, usprawnić zaburzone funkcje, pozwolić na rewalidację i resocjalizację oraz zapewnić specjalistyczną pomoc i opiekę.

13. Co powinien zawierać IPET?
Zgodnie z przepisami IPET powinien określać:

  • zakres i sposób dostosowania wymagań edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania, do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w szczególności przez zastosowanie odpowiednich metod i form pracy z uczniem;
  • zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem, ukierunkowane na poprawę funkcjonowania ucznia, w tym – w zależności od potrzeb – na komunikowanie się ucznia z otoczeniem z użyciem wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC), oraz wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu szkolnym, w tym w przypadku:
  • ucznia z niepełnosprawnościami – działania o charakterze rewalidacyjnym,
  • ucznia niedostosowanego społecznie – działania o charakterze resocjalizacyjnym,
  • ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym – działania o charakterze socjoterapeutycznym;
  • formy i okres udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w jakim poszczególne formy pomocy będą realizowane, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach;
  • działania wspierające rodziców ucznia oraz – w zależności od potrzeb – zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi, innymi instytucjami oraz podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży, a także ze specjalnymi ośrodkami szkolno-wychowawczymi, młodzieżowymi ośrodkami wychowawczymi i młodzieżowymi ośrodkami socjoterapii;
  • zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne oraz inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia, a także:
  • w przypadku ucznia klasy VII i VIII szkoły podstawowej, branżowej szkoły I stopnia, liceum ogólnokształcącego i technikum – zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego,
  • zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu realizowane w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach;
  • zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami ucznia w realizacji przez szkołę zadań w związku z organizacją kształcenia specjalnego;
  • w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami – w zależności od potrzeb – rodzaj i sposób dostosowania warunków organizacji kształcenia do rodzaju niepełnosprawności ucznia, w tym w zakresie wykorzystywania technologii wspomagających to kształcenie;
  • w zależności od indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego lub wynikających z wielospecjalistycznych ocen – wybrane zajęcia edukacyjne, które są realizowane indywidualnie z uczniem lub w grupie liczącej 
  • do 5 uczniów.

14. Czy w ramach zajęć rewalidacyjnych może być prowadzona nauka języka migowego?
Prowadzone z uczniami zajęcia rewalidacyjne, które zostaną zaplanowane w IPET, powinny uwzględniać rozwijanie umiejętności komunikacyjnych przez:

  • naukę orientacji przestrzennej i poruszania się oraz naukę systemu Braille'a lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku ucznia niewidomego,
  • naukę języka migowego lub innych sposobów komunikowania się, w szczególności wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC) – w przypadku ucznia z niepełnosprawnością z zaburzeniami mowy lub jej brakiem,
  • zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne – w przypadku ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera.

15. W jakim trybie należy opracować IPET?
Program powinien zostać opracowany przez specjalny zespół, w skład którego wchodzą nauczyciele i specjaliści prowadzący zajęcia z uczniem. Zespół ten powinien opracować IPET po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając diagnozę i wnioski sformułowane na jej podstawie oraz zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, we współpracy – w zależności od potrzeb – z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną. IPET powinien zostać opracowany na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny. 
Program należy opracować:

  • do 30 września roku szkolnego, w którym uczeń rozpoczyna kształcenie – odpowiednio – w oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub szkole

albo

  • w ciągu 30 dni od dnia złożenia w oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej lub szkole orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Pracę zespołu powinien koordynować wychowawca oddziału, do którego uczęszcza uczeń, albo nauczyciel lub specjalista prowadzący zajęcia z uczniem, wyznaczony przez dyrektora szkoły. Spotkania zespołu powinny odbywać się w miarę potrzeb, lecz nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym (przepisy nie precyzują dokładnych terminów, więc ich ustalenie pozostaje w gestii zespołu i osoby koordynującej jego pracę). W spotkaniach zespołu mogą również uczestniczyć:

  • na wniosek dyrektora szkoły – przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, lub pomoc nauczyciela,
  • na wniosek lub za zgodą rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia – inne osoby, w szczególności: lekarz, psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista.

16. Czy IPET powinien podlegać ewaluacji?
Wspomniany zespół co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając ocenę efektywności IPET, oraz – w miarę potrzeb – modyfikuje program. Okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia i modyfikacji programu dokonuje się, w zależności od potrzeb, we współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną, a także – za zgodą rodziców ucznia – z innymi podmiotami.
Wielospecjalistyczna ocena ucznia przeprowadzana przed opracowaniem IPET, a także okresowo, powinna uwzględniać w szczególności:

  • indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, mocne strony, predyspozycje, zainteresowania i uzdolnienia ucznia,
  • w zależności od potrzeb – zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów lub pomocy nauczyciela,
  • przyczyny niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu ucznia, w tym bariery i ograniczenia utrudniają...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy