Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

8 września 2021

NR 113 (Wrzesień 2021)

Wzmocnienie roli kuratora oświaty

4

Trwają prace nad projektem dotyczącym zmian w prawie oświatowym, którego celem byłoby m.in. istotne wzmocnienie roli kuratorów oświaty kosztem dyrektorów oraz organów prowadzących. Oprócz tego projekt zakłada wprowadzenie szeregu innych istotnych zmian. Projekt ten jest obecnie na etapie opiniowania, co oznacza, że jego wersja, która trafi ostatecznie do sejmu, może odbiegać w swej treści od przedstawionej poniżej wersji.

Konsekwencje dotyczące niezrealizowania zaleceń kuratora oświaty

W aktualnym stanie prawnym po przeprowadzonej w szkole kontroli wizytator może, na podstawie art. 55 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082 z późn. zm.), dalej upo, wydać dyrektorowi szkoły zalecenia wynikające z przeprowadzonych czynności wraz z terminem ich realizacji. Następnie dyrektor, w terminie 30 dni, jest obowiązany powiadomić:

POLECAMY

  • organ sprawujący nadzór pedagogiczny o sposobie realizacji zaleceń,
  • organ prowadzący szkołę o otrzymanych zaleceniach oraz o sposobie ich realizacji.

Omawiany projekt nowelizacji zakłada rozszerzenie tej procedury w sytuacji, gdy dyrektor nie zrealizuje w wyznaczonym terminie powyższych zaleceń. Wówczas organ sprawujący nadzór pedagogiczny miałby wzywać dyrektora do wyjaśnienia przyczyn niezrealizowania zaleceń, a dyrektor szkoły musiałby przekazać wyjaśnienia organowi sprawującemu nadzór pedagogiczny w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Organ sprawujący nadzór pedagogiczny miałby możliwość wyznaczenia dyrektorowi ostatecznego terminu realizacji wcześniejszych zaleceń (projekt nie precyzuje, ile wynosiłby ten termin). Gdyby dyrektor nie zrealizował zaleceń w dodatkowym, ostatecznym terminie, organ nadzoru pedagogicznego miałby możliwość wystąpienia do organu prowadzącego szkołę z wnioskiem o odwołanie dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia (w przypadku szkół prowadzonych przez ministrów –
właściwy minister miałby możliwość odwołania dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia). Organ prowadzący byłby związany wnioskiem organu nadzoru pedagogicznego i musiałby odwołać dyrektora w terminie nie dłuższym niż 14 dni.

Nawet gdyby formalnie nie dokonał odwołania, nowe przepisy wskazują, że powierzenie stanowiska dyrektora wygasałoby po upływie 14 dni od dnia otrzymania przez organ prowadzący szkołę wniosku o odwołanie dyrektora. Wygaśnięcie powierzenia byłoby stwierdzane przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny.

Proponowana zmiana z pewnością ułatwi kuratorom oświaty ewentualne odwoływanie dyrektorów szkół w przypadku niewykonania ich zaleceń. Aktualnie przepisy wskazują, że w przypadku gdy szkoła prowadzi działalność z naruszeniem przepisów, organ sprawujący nadzór pedagogiczny może polecić, w drodze decyzji, usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie (art. 56 ust. 1 upo). Jest to niejako następny krok postępowania w sytuacji, gdy dyrektor szkoły nie wykona wydanych na podstawie art. 55 upo zaleceń, w związku z czym organ sprawujący nadzór pedagogiczny uzna, że w efekcie szkoła prowadzi działalność z naruszeniem prawa. Dopiero gdy dyrektor nie usunie w wyznaczonym terminie uchybień, organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest uprawniony do wystąpienia do organu prowadzącego z wiążącym wnioskiem o odwołanie dyrektora szkoły z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Uzyskanie pozytywnej opinii kuratora oświaty ws. powołania osoby niebędącej nauczycielem na stanowisko dyrektora

Jak wynika z obecnego brzmienia art. 62 ust. 2 upo, szkołą może kierować również osoba niebędąca nauczycielem, powołana na stanowisko dyrektora przez organ prowadzący po zasięgnięciu opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Omawiany projekt nowelizacji zakłada, że do powołania konieczne byłoby uzyskanie pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Stanowiłoby to istotne wzmocnienie pozycji kuratorów oświaty w procedurze powoływania na stanowisko dyrektorskie osób niebędących nauczycielami, kosztem swobody decyzyjnej organów prowadzących szkoły.

Powierzenie stanowiska dyrektora w przypadku bezskutecznego przeprowadzenia konkursu

Przepis art. 63 ust. 12 upo reguluje przypadki, gdy do konkursu na stanowisko dyrektora nie zgłosi się żaden kandydat albo w wyniku konkursu żaden kandydat nie zostanie wyłoniony. Obecnie organ prowadzący może w takiej sytuacji powierzyć stanowisko dyrektora kandydatowi ustalonemu w porozumieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny, po zasięgnięciu opinii rady szkoły i rady pedagogicznej. Projekt zakłada wprowadzenie w tym zakresie zmiany – organ prowadzący na powierzenie stanowiska dyrektorskiego ustalonemu przez siebie kandydatowi musiałby uzyskać uprzednio pozytywną opinię organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Tak jak obecnie, konieczne byłoby dodatkowe zasięgnięcie opinii (niewiążącej) rady pedagogicznej i rady szkoły.

Projekt nowelizacji zakłada, że do powołania osoby niebędącej nauczycielem na stanowisko dyrektora konieczne ma być uzyskanie pozytywnej opinii organu sprawującego nadzór pedagogiczny. 

Zmiana w pracach komisji konkursowej na stanowisko dyrektora

W celu przeprowadzenia konkursu na stanowisko dyrektora, organ prowadzący szkołę powołuje komisję konkursową, w skład której wchodzi aktualnie m.in. po trzech przedstawicieli:

  • organu prowadzącego szkołę lub placówkę,
  • organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Projekt nowelizacji zakłada, że w skład komisji konkursowej wchodziłoby aż pięciu przedstawicieli organu sprawującego nadzór pedagogiczny, chyba że organ ten zgłosiłby mniejszą liczbę swoich przedstawicieli. Organ prowadzący szkołę reprezentowałoby do trzech przedstawicieli. Niezależnie od liczby przedstawicieli biorących udział w posiedzeniu komisji konkursowej, przedstawicielom organu prowadzącego przysługiwałyby łącznie trzy głosy, a przedstawicielom organu sprawującego nadzór pedagogiczny – pięć głosów. 

Reprezentacja rady pedagogicznej, rady rodziców i organizacji związkowych pozostałaby bez zmian – po jednym przedstawicielu i po jednym głosie. 

Co ciekawe, projekt zakłada wprowadzenie przepisu, zgodnie z którym komisja konkursowa wyłaniałaby kandydata na stanowisko dyrektora w głosowaniu tajnym. 

Powierzanie stanowiska dyrektora na okres krótszy niż jeden rok szkolny

W obecnym stanie prawnym, zgodnie z art. 63 ust. 21 upo, stanowisko dyrektora można w uzasadnionych przypadkach powierzyć na okres krótszy niż 5 lat szkolnych, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny (decyzję w tym zakresie podejmuje samodzielnie organ prowadzący). Projekt zakłada zmianę tego stanu rzeczy, przewidując, że do powierzenia stanowiska dyrektora na okres krótszy niż 5 lat szkolnych konieczne będzie uzyskanie przez organ prowadzący pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Zmiany w zasadach odwoływania ze stanowisk kierowniczych w szkole

Nowością miałoby być również umożliwienie złożenia przez nauczyciela pełniącego w szkole funkcję kierowniczą rezygnacji w terminie uzgodnionym przez nauczyciela składającego rezygnację oraz organ właściwy do odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego. Aktualnie do odwołania może dojść m.in. w razie złożenia przez nauczyciela rezygnacji z pełnienia funkcji kierowniczej w szkole – za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Nowy przepis z pewnością dałby obu stronom większą elastyczność w kwestii terminu wejścia w życie rezygnacji z pełnienia funkcji kierowniczej, jednak należy mieć na uwadze, że ze względu na konieczność zapewnienia w szkole prawidłowego toku pracy, nie jest wskazane dokonywanie zmian na stanowiskach kierowniczych w sposób nagły, z krótkim wyprzedzeniem czasowym.

Zmianie ma ulec również sposób odwoływania dyrektora w trybie szczególnym, po wystąpieniu szczególnie uzasadnionych przypadków (art. 66 ust. 1 pkt 2 upo). Obecnie organ, który powierzył nauczycielowi pełnienie stanowiska kierowniczego, może go odwołać w trybie szczególnym po zasięgnięciu opinii kuratora. Projekt nowelizacji zakłada wprowadzenie konieczności uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Zmiana warunków funkcjonowania stowarzyszeń w szkołach 

Aktualnie przepisy pozwalają, by w szkole mogły działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, a w szczególności organizacje harcerskie, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki. Podjęcie przez nie działalności wymaga obecnie uzyskania zgody dyrektora szkoły lub placówki, wyrażonej po uprzednim uzgodnieniu warunków tej działalności oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły lub placówki i rady rodziców (art. 86 ust. 2 upo). Projekt nowelizacji zakłada, że w przypadku gdy dane stowarzyszenie lub inna organizacja miałyby prowadzić z uczniami zajęcia, organizacja i prowadzenie tych zajęć wymagałyby uzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty. W tym celu dyrektor będzie musiał, nie później niż na dwa miesiące przed rozpoczęciem zajęć, przekazać kuratorowi oświaty program zajęć oraz materiały, które miałyby być wykorzystywane do realizacji programu zajęć, a także pozytywne opinie rady szkoły i rady rodziców. Dodatkowo, po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty dyrektor musiałby przedstawić rodzicom niepełnoletniego ucznia lub pełnoletniemu uczniowi:

  • pełną informację o celach i treściach realizowanego programu zajęć,
  • pozytywną opinię kuratora oświaty,
  • pozytywne opinie rady szkoły i rady rodziców.

Na wniosek dyrektor będzie również musiał udostępnić materiały wykorzystywane do realizacji programu zajęć. Udział w zajęciach będzie wymagał pisemnej zgody rodziców niepełnoletniego ucznia lub pełnoletniego ucznia.

Zmiana w procedurze likwidowania szkół

Projekt nowelizacji zakłada również wprowadzenie zmian w procedurze likwidowania szkół publicznych. Zgodnie z projektem, szkoła publiczna prowadzona przez JST będzie mogła zostać zlikwidowana, jeżeli likwidacja tej szkoły w szczególności:

  • nie ograniczy dostępności nauki, wychowania i opieki;
  • polepszy:
    • warunki nauki, wychowania i opieki uczniów likwidowanej szkoły oraz nie pogorszy ich w szkole lub szkołach wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny,
    • warunki stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym, w przypadku gdy likwidowana szkoła prowadzi takie kształcenie;
    • nie pogorszy warunków dotarcia uczniów do szkoły (bądź też dzieci do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego);
    • jest uzasadniona zmianami demograficznymi lub prognozami dotyczącymi liczby uczniów likwidowanej szkoły, szkoły lub szkół wskazanych jako miejsce kontynuowania nauki oraz ogółem wszystkich szkół danego typu prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Nowe rozwiązanie zostało przygotowane specjalnie z myślą o możliwym zawieszeniu dyrektorów szkół i twórcy projektu nie uznali za zasadne wprowadzenia możliwości natychmiastowego zawieszenia w analogiczny sposób nauczycieli, którzy nie pełnią funkcji dyrektora szkoły, nawet w sytuacji gdyby z ich strony groziło uczniom jakieś niebezpieczeństwo. 

W przypadku likwidacji szkoły publicznej prowadzonej przez JST, obowiązkiem tej jednostki byłoby również wskazanie uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole lub innych szkołach prowadzonych przez tę jednostkę, z tym że w przypadku 
likwidacji:

[1] szkoły podstawowej z oddziałem przedszkolnym jednostka ta powinna wskazać uczniom uczęszczającym do szkoły podstawowej możliwość kontynuowania nauki w innej szkole podstawowej lub innych szkołach podstawowych prowadzonych przez tę jednostkę, a dzieciom uczęszczającym do oddziału przedszkoln...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy