Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

9 listopada 2020

NR 106 (Listopad 2020)

Szkoła wobec konfliktu między rodzicami

20

Poważny konflikt między rodzicami wpływa nie tylko na funkcjonowanie rodziny, ale może mieć bezpośrednie przełożenie na to, 
jak wyglądają kontakty między rodzicami a szkołą. Rodzice, którzy w wyniku konfliktu czy też prowadzenia sprawy rozwodowej tracą 
kontakt z dzieckiem, mogą żądać od placówki edukacyjnej udostępniania istotnych informacji, które niekoniecznie powinna ona przekazywać. Z drugiej strony rodzic, który opiekuje się dzieckiem, może żądać zaprzestania udzielania drugiej stronie jakichkolwiek danych po to, aby obniżyć jej szanse w toczącej się sprawie rozwodowej. Jak powinna w tej sytuacji postępować szkoła? 

W omawianej sytuacji szkoła może zostać postawiona w bardzo trudnym położeniu, zwłaszcza jeżeli dyrektorowi nie jest znana aktualna sytuacja prawna – nie wie, czy toczy się sprawa rozwodowa, ewentualnie jakie uprawnienia w jej trakcie zostały odebrane czy też przyznane poszczególnym małżonkom. 

POLECAMY

Należy też podkreślić, że rozwód nie oznacza jeszcze, że władza rodzicielska ojca lub matki została w jakikolwiek sposób ograniczona. Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem, a także orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, sąd rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka, jeżeli jego dobro za tym przemawia.

Pojęcie władzy rodzicielskiej

Właściwe rozumienie pojęcia władzy rodzicielskiej jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Zgodnie z art. 93 władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, ale jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców.

Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95). Dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Rodzice przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni go wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia. Zgodnie z art. 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Bardzo istotna jest treść art. 97 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z której wynika, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania, jednak o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Szkoła nie rozstrzyga konfliktów

Przepisy te są o tyle istotne, że wynika z nich bardzo ciekawa konstrukcja pojęcia władzy rodzicielskiej. Zgodnie z przytoczonymi regulacjami przysługuje ona obojgu rodzicom, ale nie oznacza to, że całość władzy rodzicielskiej występuje wtedy, gdy połączymy ze sobą władzę sprawowaną przez matkę z władzą ojca. Otóż tak nie jest, a pełnię władzy posiada matka, posiada ją także ojciec. Oznacza to, że matka może samodzielnie decydować w sprawach dziecka, ale takie samo prawo ma ojciec. Wyjątkiem są jednak sprawy istotne dziecka, co do których Kodeks rodzinny i opiekuńczy nakazuje, aby rodzice dziecka rozstrzygali wspólnie. Kodeks nie definiuje jednak, co należy rozumieć przez „sprawy istotne dziecka”, zatem w tym zakresie ważne jest istniejące orzecznictwo. Powszechnie uznaje się, że do takich spraw należy wybór szkoły, ale ponadto:

  • miejsce pobytu dziecka,
  • zmiana nazwiska dziecka (w trybie administracyjnym),
  • wybór sposobu leczenia,
  • wybór sposobu spędzania wakacji,
  • wyjazdy zagraniczne (zarówno te wakacyjne, jak i wyjazdy na stałe).

Przykład 1
Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 lipca 2018 r. (sygn. akt V ACa 484/17) stwierdził, że publikacja wizerunku dziecka w określonym miejscu, czasie i w zestawieniu z określonym materiałem prasowym należy do istotnych spraw dziecka, zatem w przypadku sporu pomiędzy rodzicami, zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rozstrzygnąć powinien sąd opiekuńczy. 

Przykład 2
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3 lutego 2012 r. (sygn. akt I CZ 153/11) uznał, że w sytuacji, w której władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, złożenie wniosku o wydanie paszportu małoletniemu dziecku wymaga ich wspólnego, zgodnego działania. Podjęcie decyzji w kwestii wystąpienia z takim wnioskiem należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2

Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Warto zauważyć, że orzeczony rozwód nie zawsze oznacza pozbawienie władzy rodzicielskiej któregokolwiek z byłych małżonków.

W wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów m.in. art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zawartych w uchwale z dnia 18 marca 1968 r. (sygn. akt II CZP 70/66), Sąd

Najwyższy stwierdził, że pozostawienie pełni władzy rodzicielskiej obojgu rozwiedzionym małżonkom możliwe jest wówczas, gdy stosunek wzajemny małżonków oraz inne okoliczności, a przede wszystkim ich dotychczasowy stosunek do dzieci oraz wzajemne kontakty w tym zakresie zapewniają szanse zgodnego wykonywania przez oboje rodziców władzy rodzicielskiej wspólnie, w sposób odpowiadający dobru dziecka i interesowi społecznemu (art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Powierzenie władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom jest możliwe wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki:

  • małżonkowie złożą zgodny wniosek,
  • małżonkowie przedstawią sądowi porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem,
  • zasadne jest oczekiwanie, że małżonkowie będą współdziałać w sprawach dziecka.

Trudno oczywiście wymagać od szkoły i jej dyrektora czy też pracowników, aby ustalali zakres władzy rodzicielskiej przysługującej obojgu rodzicom. Oczywiście, ograniczenie władzy rodzicielskiej może mieć wpływ na zakres kontaktów z dzieckiem mogący rzutować na obowiązki rodzica, w tym związane z wykonywaniem obowiązku szkolnego. Przywołana regulacja wskazuje jednak, że sam fakt przeprowadzenia rozwodu nie przesądza jeszcze o tym, że jedno z rodziców nie ma prawa do takich kontaktów z dziec...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy