Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

16 lutego 2021

NR 109 (Luty 2021)

Orzeczenie poradni a prawa organu prowadzącego do informacji

17

Orzeczenia i opinie dotyczą stanu zdrowia dziecka. Zawierają wyraźną diagnozę deficytów ucznia oraz zalecane formy realizacji danego orzeczenia, mające na celu poprawę jego stanu zdrowia. Oznacza to, że orzeczenia i opinie obejmują dane szczególnej kategorii – dane wrażliwe w rozumieniu art. 9 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych.

Rodzaje aktów wydawanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne określa rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Rozporządzenie to określa:

POLECAMY

  • skład i tryb powołania zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych,
  • szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, funkcjonujących w poradniach,
  • tryb postępowania odwoławczego od wydanego orzeczenia,
  • wzory orzeczeń i opinii.

Definicja zawarta w § 2 pkt 2 i 3 tego aktu prawnego wymienia orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, indywidualnego nauczania lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. 

Ochrona danych wrażliwych w przepisach prawa

Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO) zabrania się przetwarzania danych osobowych, ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, oraz przetwarzania danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności albo orientacji seksualnej tej osoby.
Z przepisu tego wynika ogólny zakaz przetwarzania danych wrażliwych, w tym danych dotyczących zdrowia, który nie ma jednak zastosowania w przypadkach wskazanych w ust. 2 przywołanej regulacji. Przepis ten zawiera skończony katalog przypadków, w których przetwarzanie jest dopuszczalne, i wskazuje, że aby przetwarzać dane, m.in. dotyczące zdrowia, powinien zostać spełniony jeden z poniższych warunków:

  • osoba, której dane dotyczą, wyraziła wyraźną zgodę na przetwarzanie tych danych osobowych w jednym lub kilku konkretnych celach;
  • przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązków i wykonywania szczególnych praw przez administratora lub osobę, której dane dotyczą;
  • przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej, a osoba, której dane dotyczą, jest fizycznie lub prawnie niezdolna do wyrażenia zgody;
  • przetwarzania dokonuje się w ramach uprawnionej działalności prowadzonej z zachowaniem odpowiednich zabezpieczeń przez fundację, stowarzyszenie lub inny niezarobkowy podmiot o celach politycznych, światopoglądowych, religijnych lub związkowych, pod warunkiem że przetwarzanie dotyczy wyłącznie członków lub byłych członków tego podmiotu lub osób utrzymujących z nim stałe kontakty w związku z jego celami oraz że dane osobowe nie są ujawniane poza tym podmiotem bez zgody osób, których dane dotyczą;
  • przetwarzanie dotyczy danych osobowych w sposób oczywisty upublicznionych przez osobę, której dane dotyczą;
  • przetwarzanie jest niezbędne do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń lub w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy;
  • przetwarzanie jest niezbędne ze względów związanych z ważnym interesem publicznym, na podstawie prawa Unii Europejskiej lub prawa państwa członkowskiego, które są proporcjonalne do wyznaczonego celu, nie naruszają istoty prawa do ochrony danych i przewidują odpowiednie i konkretne środki ochrony praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą;
  • przetwarzanie jest niezbędne do celów profilaktyki zdrowotnej lub medycyny pracy, do oceny zdolności pracownika do pracy, diagnozy medycznej, zapewnienia opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego, leczenia lub zarządzania systemami i usługami opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego;
  • przetwarzanie jest niezbędne ze względów związanych z interesem publicznym w dziedzinie zdrowia publicznego, takich jak ochrona przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi lub zapewnienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa opieki zdrowotnej oraz produktów leczniczych lub wyrobów medycznych, na podstawie prawa UE lub prawa państwa członkowskiego, które przewidują odpowiednie, konkretne środki ochrony praw i wolności osób, których dane dotyczą, w szczególności tajemnicę zawodową;
  • przetwarzanie jest niezbędne do celów archiwalnych w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych.

Podstawą przetwarzania danych dotyczących ucznia z orzeczeniem lub opinią będą pkt a) i h) przywołanej regulacji, czyli zgoda oraz konieczność przetwarzania do celów profilaktyki zdrowotnej. Taka zgoda dotyczy jednak wyłącznie szkoły realizującej orzeczenie. Wynika to z treści § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, zgodnie z którym zespoły orzekające, działające w poradniach, wydają orzeczenia i opinie na pisemny wniosek rodzica dziecka lub ucznia albo na pisemny wniosek pełnoletniego ucznia. Wniosek ten zawiera:

  • imię (imiona) i nazwisko dziecka;
  • datę i miejsce urodzenia dziecka;
  • numer PESEL dziecka lub ucznia, a w przypadku braku numeru PESEL – serię i numer dokumentu potwierdzającego jego tożsamość;
  • adres zamieszkania dziecka;
  • w przypadku dziecka lub ucznia uczęszczającego do przedszkola:
  • nazwę i adres przedszkola,
  • oznaczenie oddziału w placówce, do której dziecko uczęszcza;
  • imiona i nazwiska rodziców dziecka, adres ich zamieszkania oraz adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres zamieszkania;
  • określenie przyczyny i celu, dla których jest niezbędne uzyskanie orzeczenia lub opinii;
  • informację o poprzednio wydanych dla dziecka orzeczeniach lub opiniach – jeżeli takie zostały wydane – wraz ze wskazaniem nazwy poradni, w której działał zespół, który wydał orzeczenie lub opinię, a w przypadku opinii wydanych przez zespół opiniujący działający w niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej – nazwy niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej;
  • informację o stosowanych metodach komunikowania się – w przypadku gdy dziecko wymaga wspomagających lub alternatywnych metod komunikacji (AAC) lub nie posługuje się językiem polskim w stopniu komunikatywnym;
  • adres poczty elektronicznej i numer telefonu wnioskodawcy, jeżeli takie posiada;
  • podpis wnioskodawcy.

Wniosek jest składany przez rodziców, zatem wydane opinia lub orzeczenie są kierowane do wnioskodawcy – rodziców. Jednak w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe i aktów wykonawczych do tej ustawy nie ma jakichkolwiek regulacji, które nakazywałyby rodzicom nadać dalszy bieg orzeczeniu czy opinii. Nie mają oni obowiązku przedstawiać ich w szkole w celu realizacji, zdarza się więc, że nie korzystają z uprawnień do realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu. Należy tu natomiast zwrócić uwagę na fakt, że do wniosku o wydanie orzeczenia lub opinii wnioskodawca dołącza oświadczenie o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych w celu wydania orzeczenia lub opinii. Jest to jednak wyłącznie zgoda udzielona poradni. 

Przetwarzanie danych wrażliwych przez szkołę

Gdy orzeczenie (opinia) zostanie przedstawione w placówce w celu jego realizacji, niezbędne jest również wyrażenie zgody przez rodziców na przetwarzanie danych wrażliwych dziecka. Zasada ta wynika z treści motywu 32 preambuły do RODO, zgodnie z którym „zgoda powinna być wyrażona w drodze jednoznacznej, potwierdzającej czynności, która wyraża odnoszące się do określonej sytuacji dobrowolne, świadome i jednoznaczne przyzwolenie osoby, której dane dotyczą, na przetwarzanie dotyczących jej danych osobowych i która ma na przykład formę pisemnego (w tym elektronicznego) lub ustnego oświadczenia. Może to polegać na zaznaczeniu okienka wyboru podczas przeglądania strony internetowej, na wyborze ustawień technicznych do korzystania z usług społeczeństwa informacyjnego lub też na innym oświadczeniu bądź zachowaniu, które w danym kontekście jasno wskazuje, że osoba, której dane dotyczą, zaakceptowała proponowane przetwarzanie jej danych osobowych. Milczenie, okienka domyślnie zaznaczone lub niepodjęcie działania nie powinny zatem oznaczać zgody. Zgoda powinna dotyczyć wszystkich czynności przetwarzania dokonywanych w tym samym celu lub w tych samych celach. Jeżeli przetwarzanie służy różnym celom, potrzebna jest zgoda na wszystkie te cele. Jeżeli osoba, której dane dotyczą, ma wyrazić zgodę w odpowiedzi na elektroniczne zapytanie, zapytanie takie musi być jasne, zwięzłe i nie zakłócać niepotrzebnie korzystania z usługi, której dotyczy”. 
Zgoda nie może być zatem dorozumiana. Placówka przyjmująca orzeczenie powinna uzyskać taką zgodę na przetwarzanie danych zawartych w orzeczeniu lub opinii, taka czynność jest bowiem dla jednostki oświatowej najbardziej bezpieczna. Można oczywiście przyjąć, że podstawą przetwarzania jest wyłącznie art. 9 ust. 2 lit. h RODO, czyli do celów profilaktyki zdrowotnej, ale świadomie wyrażona przez wnioskodawcę zgoda na przetwarzanie jest najlepszym rozwiązaniem, wyklucza bowiem wszelkie wątpliwości co do tego, czy placówka faktycznie miała prawo przetwarzać dane wrażliwe. 

Przetwarzanie danych wrażliwych przez organ prowadzący

Kolejny warty rozważenia problem to przetwarzanie tych samych danych przez organ prowadzący. Należy się tu odwołać do regulacji rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. Zgodnie z § 7 i następnymi tego aktu w przedszkolach ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi, przedszkolach integracyjnych, szkołach ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi i szkołach integracyjnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli mających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
W przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie mający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone, zatrudnia się dodatkowo:

  • nauczycieli mających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych lub specjalistów lub
  • pomoc nauczyciela

z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Z kolei w przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie mający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na inne niepełnosprawności niż autyzm, w tym zespół Aspergera, niepełnosprawności sprzężone, niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym, można również zatrudnić nauczycieli mających kwalifikacje z zakresu pedag...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy