Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

9 października 2019

NR 96 (Październik 2019)

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne

0 33

Począwszy od 1 lipca 2009 r., nauczyciele, którzy nie mieli okazji skorzystać z uprawnień emerytalnych przewidzianych w art. 88 Karty Nauczyciela (nauczycielska emerytura bez względu na wiek), uzyskali pewnego rodzaju „rekompensatę” w postaci możliwości wcześniejszego zakończenia kariery zawodowej oraz uzyskiwania świadczenia analogicznego do świadczeń uzyskiwanych przez inne grupy zawodowe w ramach emerytur pomostowych. Chodzi o prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Podstawa prawna przyznania świadczenia kompensacyjnego

Omawiane świadczenie kompensacyjne przyznawane jest na podstawie art. 3 ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz. U. z dnia 16 stycznia 2018 r., poz. 128) nauczycielom, wychowawcom i innym pracownikom pedagogicznym zatrudnionym w:

  1. publicznych i niepublicznych przedszkolach;
  2. szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych;
  3. publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z dnia 19 czerwca 2019 r., poz. 1148), a więc:
  • młodzieżowych ośrodkach wychowawczych,
  • młodzieżowych ośrodkach socjoterapii,
  • specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych,
  • specjalnych ośrodkach wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania,
  • ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych umożliwiających dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  • placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.

W konsekwencji, jeżeli dana placówka nie jest wymieniona w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, nawet mimo wykonywania podobnej pracy okres tego zatrudnienia nie może być zaliczony jako praca w szkolnictwie dająca prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Warunki przesądzające o przyznaniu świadczenia

W celu otrzymania świadczenia kompensacyjnego nauczyciel musi spełnić łącznie kilka warunków określonych w art. 4 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. 
 

Świadczenie kompensacyjne będzie przysługiwać nauczycielowi, który:

  1. osiągnął odpowiedni wiek (tab. 1);
  2. osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący w sumie co najmniej 30 lat, z czego co najmniej 20 lat powinno przypadać na pracę nauczycielską w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć (przy obliczaniu okresów składkowych i nieskładkowych należy stosować te same metody co przy emeryturze, bez względu na wiek z art. 88 KN, z wyjątkiem wliczania tzw. okresów rolnych wymienionych w art. 10 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 z późn. zm.);
  3. rozwiązał stosunek pracy – z własnej inicjatywy bądź w sytuacji określonej w: 
    a. art. 20 ust. 1, 5c i 7 KN,
    b. art. 225 ust. 1, 6, 7 i 10 oraz art. 226 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 60 z późn. zm.).

 

Tab. 1
Wiek uprawniający do otrzymania
świadczenia kompensacyjnego
Rok, w którym nauczyciel osiągnie wiek
uprawniający do świadczenia kompensacyjnego
55 lat 2009–2014
55 lat – kobieta i 56 lat – mężczyzna 2015–2016
55 lat – kobieta i 57 lat – mężczyzna 2017–2018
55 lat – kobieta i 58 lat – mężczyzna 2019–2020
55 lat – kobieta i 59 lat – mężczyzna 2021–2022
55 lat – kobieta i 60 lat –mężczyzna 2023–2024
56 lat – kobieta i 61 lat – mężczyzna 2025–2026
57 lat – kobieta i 62 lata – mężczyzna 2027–2028
58 lat – kobieta i 63 lata – mężczyzna 2029–2030
59 lat – kobieta i 64 lata – mężczyzna 2031–2032


W wyroku SN z dnia 24 października 2017 r. (sygn. akt II UK 458/16) sąd wskazał, że warunki do nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie mogą zostać spełnione po utracie przez ubezpieczonego statusu nauczyciela. Oznacza to zwłaszcza, że warunek osiągnięcia stosownego wieku musi zostać spełniony do dnia rozwiązania nauczycielskiego zatrudnienia, a nie po jego ustaniu.
Z kolei w wyroku SN z dnia 8 września 2015 r. (sygn. akt IUK 468/14) sąd wskazał:

  • wyklucza możliwość nabycia świadczenia kompensacyjnego podjęcie przez nauczyciela, po rozwiązaniu stosunku pracy, innego zatrudnienia, gdy w dacie rozwiązania stosunku pracy nie osiągnął on wymaganego ustawą wieku. Traci on wówczas wymagany ustawą o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych status nauczyciela, a tylko spełnienie się łącznie wszystkich przesłanek koniecznych do nabycia świadczenia kompensacyjnego powoduje powstanie prawa do tego świadczenia,
  • nauczyciel ubiegający się o przyznanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, który spełnia przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, pozostający w kilku stosunkach pracy, aby nabyć prawo do tego świadczenia, zobligowany jest rozwiązać stosunek pracy wyłącznie z jednostkami wymienionymi w art. 2 pkt 1 tej ustawy,
  • jeżeli w dniu rozwiązania przez nauczyciela stosunku pracy z placówką, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, spełniał on warunki stażu pracy i wieku wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, to dla nabycia prawa do świadczenia kompensacyjnego bez znaczenia jest pozostawanie przez tego nauczyciela równolegle w innym zatrudnieniu.

Natomiast w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 27 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III PZP 1/16) wskazano, że warunek rozwiązania stosunku pracy wymagany do nabycia nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego (art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych) jest spełniony również w przypadku, gdy umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta (dotyczy to nauczycieli zatrudnionych na podstawie umów o pracę na czas określony).

Wniosek o przyznanie świadczenia

Jeżeli nauczyciel spełnia wskazane powyżej warunki, będzie miał możliwość otrzymania świadczenia kompensacyjnego. Prawo do świadczenia powstaje bowiem z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Wyjątkowo, w przypadku pobierania zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, prawo do świadczenia powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku lub świadczenia (art. 7 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych).
Wniosek o świadczenie kompensacyjne nie musi być złożony w tym samym roku, w którym uprawniony do niego nauczyciel osiągnie wymagany prawem wiek.
Może zostać złożony także w późniejszym czasie, aż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Jednak nauczyciele, którzy do końca 2032 r. nie osiągną wymaganego wieku (59 lat dla kobiet i 64 lata dla mężczyzn), nie będą mogli skorzystać ze świadczenia kompensacyjnego. Będą oni mogli skorzystać wyłącznie z emerytury po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego. ZUS umożliwia skorzystanie ze świadczenia kompensacyjnego również tym nauczycielom, którzy wiek 55 lat osiągnęli jeszcze przed 2009 r.
Wniosek o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne należy złożyć bezpośrednio lub za pośrednictwem szkoły na druku ZUS ENSK do oddziału lub inspektoratu ZUS właściwego ze względu na miejsce zameldowania na pobyt stały osoby ubiegającej się o świadczenie. Jeżeli osoba mieszka za granicą, wniosek należy złożyć w oddziale lub inspektoracie właściwym ze względu na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w Polsce. Do wniosku należy ponadto dołączyć dokumenty niezbędne do ustalenia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz jego wysokości, tj.:

  • kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp-6),
  • zaświadczenia pracodawców (świadectwa pracy) bądź inne dokumenty właściwych organów, urzędów czy organizacji potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe w Polsce,
  • zaświadczenia pracodawców (świadectwa pracy) potwierdzające wykonywanie pracy w jednostkach oświatowych wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Warunek osiągnięcia stosownego wieku musi zostać spełniony do dnia rozwiązania nauczycielskiego zatrudnienia, a nie po jego ustaniu.

Złożenie wniosku stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w ZUS, a więc rozpatrzenia uprawnień oraz wydania decyzji. Wniosek powinien zawierać wszystkie dane niezbędne do jego rozpatrzenia, tj. dane identyfikacyjne osoby zainteresowanej (PESEL, NIP, nazwisko, nazwisko rodowe, imiona, imię ojca i matki, obywatelstwo oraz datę urodzenia), zawód, dane adresowe oraz wypełnioną dalszą część wniosku.
Należy mieć na uwadze, że w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie, świadczenie należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi osoba ta prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w przypadku ich braku – małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Roszczenie o wypłatę świadczenia wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało, chyba że przed upływem tego okresu zo...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy