Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Edukacyjne inspiracje

19 stycznia 2022

NR 117 (Styczeń 2022)

Inspiracje noworoczne. Jak budować klimat szkoły?

0 601

Klimat szkoły to określony sposób postrzegania i definiowania przez nauczycieli i uczniów środowiska swojej pracy lub nauki, który ma wpływ na ich zachowanie. Nowy rok sprzyja zmianom. Warto więc dostrzec w szkole przestrzeń do dyskusji, życzliwości i rozwoju. Podpowiadamy, jak budować klimat szkoły, aby stała się „drugim domem”, czyli miejscem nie tylko nauki, lecz także dobrej zabawy i życzliwych relacji.

Klimat szkoły jest rzeczywistością psychologiczną, przejawia się w relacjach między dziećmi a młodzieżą, stosunkach między nauczycielami a uczniami, w sposobie zaangażowania uczniów w podejmowanie decyzji, w życzliwej współpracy oraz w uczestnictwie rodziców w życiu szkoły1. 
Krzysztof Ostaszewski wskazuje cztery obszary klimatu społecznego: 

POLECAMY

  1. jakość relacji społecznych, 
  2. cechy środowiska kształcenia i wychowania, 
  3. bezpieczeństwo fizyczne i emocjonalne,
  4. charakter środowiska fizycznego.

Klimat szkoły jest więc wypadkową tego, w jaki sposób nauczyciele i uczniowie postrzegają środowisko szkolne i jak ono wpływa na ich zachowanie2. 
Budowanie pozytywnego klimatu to niezwykle ważny, ale i trudny proces, w którym chodzi przede wszystkim o:

  • wzmacnianie relacji między nauczycielami a uczniami,
  • wzmacnianie przynależności do szkoły,
  • dbałość o bezpieczeństwo szkoły,
  • dbałość o relacje międzyrówieśnicze,
  • uczestnictwo uczniów w podejmowaniu decyzji dotyczących szkoły,
  • motywację do nauki,
  • przejrzyste kryteria oceniania,
  • rozwój zainteresowań,
  • rozwój motywacji prospołecznej,
  • współpracę z rodzicami.

Sposoby na wzmacnianie relacji między nauczycielami a uczniami?

Więzi łączące ludzi wymykają się algorytmom, gdyż każdy człowiek i każda grupa charakteryzują się niepowtarzalnym charakterem. Można jednak powiedzieć, że dążenie do zaspokajania potrzeb społecznych jest wpisane w naturę człowieka, a szkoła to idealne miejsce, by wszyscy czuli się tam szczęśliwi. Aby więc zaistniała edukacja, aby uczniowie pięli się wzwyż w swoim rozwoju osobniczym, powinny najpierw zaistnieć silne, trwałe, znaczące relacje – zarówno rówieśnicze, jak i te między dorosłymi a uczniami. Co konkretnie może je wywołać, a potem wzmocnić i utrwalić?

Projekt: „Kiedy nauczyciele byli mali…”

Z okazji Dnia Dziecka albo Dnia Edukacji Narodowej na gazetce w holu szkoły albo – w wersji nowoczesnej – na bilbordzie – stwórzmy przestrzeń, w której prezentowane będą zdjęcia nauczycieli z okresu ich dzieciństwa, a najlepiej z czasów szkolnych. Zachęćmy uczniów, aby przez kilka dni dedukowali i odszyfrowywali, kto jest kim. Zwykłe oglądanie zdjęć można połączyć z konkursem. Dodatkowo projekt ten może być okraszony wystawą pamiątek z dzieciństwa nauczycieli – ulubionych starych, starannie zachowanych książek, zabawek, albo wręcz… tarczy szkolnej, mundurka, legitymacji przynależności do Ligi Obrony Kraju czy Polskiego Towarzystwa Krajoznawczo-Turystycznego. A może ktoś ma jeszcze Szkolną Książeczkę Oszczędnościową?
Autorytet nauczyciela nie powstaje z muru ani granic, jakie stawiamy między uczniami a dorosłymi, ale z przeżywania wspólnych wydarzeń, poznawania się nawzajem i emanowania nie tylko wiedzą, lecz także kompetencjami społecznymi i emocjonalnymi.

Oddajmy szkołę w ręce uczniów!

Zachęćmy uczniów do tego, aby w ustalonym wcześniej dniu (albo dniach) towarzyszyli dorosłym we wszystkich ich codziennych obowiązkach. Z chętnych uczniów wylosujmy pomocnika dyrekcji, pracowników sekretariatu, Panów Złoterączki, państwa woźnych i wszystkich innych nauczycieli oraz pracowników świetlicy i biblioteki. Do odgrywania poszczególnych ról należy się przygotować, a więc niech wcześniej uczniowie przeprowadzą wywiady z osobami, którym będą towarzyszyć. 
Wyobraźmy to sobie tak: 

  • Do młodszych klas przychodzą starsi uczniowie i według swojego pomysłu uczą. 
  • Do starszych klas wchodzą młodsi koledzy i proponują im zabawy… 

Zadbajmy o to, aby całe wydarzenie zostało na koniec suto okraszone zdjęciami i filmikami na przykład w sali gimnastycznej. Podczas takiego podsumowania wszyscy obejrzą relację zdjęciowo-filmową, a chętni uczniowie wypowiedzą się na forum, jak czuli się w poszczególnych rolach: co ich zaskoczyło, co zdziwiło, czy dowiedzieli się czegoś nowego o funkcjonowaniu szkoły i pracy poszczególnych osób? Dodatkowo można przygotować plakaty z refleksjami i konkluzjami.

Decyzja należy do uczniów!

Od zawsze wiadomo, że wszelkie wyjścia ze szkoły, wyprawy, wycieczki, a nawet – wydawać by się mogło zwyczajne – spacery ubogacają proces nauczania i uczenia się. Najczęściej to nauczyciele, czasami wespół z rodzicami, przygotowują dla uczniów moc atrakcji czy spotkania z ciekawymi ludźmi w nietuzinkowych miejscach. A gdyby tak zapytać uczniów o to, jak chcieliby spędzić ten czas: czy im wszystko jedno, czy mają konkretne preferencje i pomysły? Twórzmy przestrzeń do dyskusji, pokazujmy uczniom, jak komunikacja i negocjacje działają w „realu”. Jedni z pewnością wolą miasta, inni góry albo morze, a jeszcze inni las. Dla zintegrowania grupy i zacieśnienia więzi (wszak uczniowie uczęszczają do szkoły przez kilka lat!) lepiej wybierać atrakcje przyrodnicze, by na łonie natury dzieci i młodzież mogli po prostu nacieszyć się sobą. Muzea, ważne miejsca historyczne, osobliwości cywilizacyjne to bardzo ciekawy sposób na wyprawy z uczniami, którzy już dobrze się znają, a nie myślą jeszcze o pożegnaniach i rozstaniach (bo nie są w ostatniej klasie).

Jak wzmacniać przynależność do szkoły?

Jest patron… I co dalej?
Na miarę możliwości poznawczych dzieci i młodzieży warto nie tylko od święta, czyli przez jeden dzień w roku, lecz cyklicznie – raz na kwartał, a nawet raz w miesiącu – przygotowywać zajęcia, zadania, aktywizujące lekcje, podczas których uczniowie będą mogli poznać patrona szkoły nie tyle od strony biograficznej czy historycznej, ile dzięki ciekawostkom, zaskakującym wspomnieniom, a nawet dywagacjom i gdybaniu. O co chodzi? Można zaproponować społeczności szkołlnej zadanie, które przybierze postać pytań: 

  • Co by było, gdyby nasz patron urodził się w 2070 roku? 
  • Jaki by był?
  • Co by wymyślił, a czego by nie odkrył? 
  • Co by było, gdyby spotkał w swoim życiu… (i tu wymyślamy bliską uczniom postać z czasów współczesnych albo postać literacką, a zadaniem młodych myślicieli niech będzie stworzenie dramy, miniprzedstawienia, wiersza, opowiadania, obrazu albo plakatu po trosze związanych z życiem patrona, ale przede wszystkim – będących wytworem własnej wyobraźni.

Przede wszystkim bezpieczeństwo!

Bezpieczeństwo w szkole związane jest z pytaniem: „Jak się czuję w swojej szkole?”. Myśl ta dotyczy nie tylko dzieci i młodzieży, lecz także dyrekcji i wszystkich pracowników danej instytucji. Zamiast bezpośredniej formy takiego pytania, można zaproponować stworzenie listy miejsc najbardziej przyjaznych oraz niebezpiecznych – pułapek szkolnych, pułapek boiskowych, ogrodowych… Młodsze dzieci mogą narysować te miejsca albo sytuacje, w których czują się źle i w niebezpieczeństwie, starsi uczniowie mogą pomyśleć nad takim zaaranżowaniem szkolnej rzeczywistości, by stała się miejscem przyjaznym. 
Najczęściej jednym z newralgicznych miejsc jest toaleta. Przemalowanie pomieszczeń na żywe, wesołe kolory, ustawienie kwiatów i estetycznych elementów wyposażenia wnętrz – oto kilka pomysłów na to, jak zmienić sztywny i zimny charakter tego miejsca na bardziej domowy, przytulny. To sprawi, że uczniowie sami z siebie zadbają o czystość i będą chętniej przekraczać próg tego miejsca. Dowody na polepszenie relacji w otoczeniu społecznym dzięki zmianie wystroju danego miejsca są znane na całym świecie. Kiedyś nowy burmistrz stolicy Albanii, Tirany, przemalował budynki w mieście na zaskakujące, wesołe kolory. Ludzie – początkowo z niedowierzaniem, ale potem z coraz większym zaangażowaniem – zaczęli dbać o te miejsca, uśmiechać się do siebie, zmalała przestępczość, w mieście zapanował ład.

3 kroki do decyzyjności

Jak zagospodarować czas w szkole? Jak wiadomo, jest to czas rozwoju, przede wszystkim społecznego, emocjonalnego i poznawczego dzieci i młodzieży, przy równoczesnym zadbaniu o tężyznę i sprawność fizyczną. Działające w szkołach samorządy ucz-
niowskie mają mniejsze lub nieco większe możliwości podejmowania takich działań, które będą odpowiedzią na potrzeby rówieśników. Sprowadza się to do organizacji dyskotek, koncertów charytatywnych, zbiórek rozmaitych przedmiotów na ważne cele i dla potrzebujących. I piękna to działalność oraz szczytne zadania. Ale szkoła to przecież dzień codzienny uczniów, to rytm zajęć wyznaczany dzwonkami. 

  1. A może by tak zrezygnować z dzwonków, a wcześniej zapytać uczniów o to, jak wyobrażają sobie życie szkolne bez tego charakterystycznego dźwięku, budzącego radość (bo obwieszcza przerwę) albo zgrozę (bo zaczynają się zajęcia). Zastąpienie dzwonków przyjemną melodią albo zrezygnowanie z nich w ogóle wprowadza nowy klimat w szkole. Ciekawe, czy dla uczniów byłaby to atrakcyjna alternatywa…
     
  2. Boisko albo ogródek szkolny mogą być wspaniale zagospodarowane przez poszczególne klasy i grupy. Troszczenie się o tę przestrzeń sprawia, że dzieci biorą odpowiedzialność za wspólne miejsce. Ono staje się ich przestrzenią, a nie tylko zwykłym terytorium do wybiegania i spacerów.
     
  3. Dopuszczenie dzieci do głosu w organizacji nietypowych „dni”, m.in. Dnia Książki, Dnia Sprzątania Swojego Biurka czy Dnia Pisania Listów, nie tylko zaowocuje genialnymi pomysłami na spędzenie czasu w szkole, lecz także przyczyni się do wzmocnienia więzi między wszystkimi osobami tworzącymi szkołę.

Jak zaopiekować się relacjami międzyrówieśniczymi?

Od najmłodszej grupy w przedszkolu i od pierwszej klasy w szkole należy podkreślać, że przebywanie w tym miejscu to czas spędzany na nauce i zabawie (i to nie tylko dydaktycznej), ale też niezwykle ważny czas poznawania drugiego człowieka, uczenia się, jak działa grupa, na czym polega współpraca i współdziałanie. Praca z projektami edukacyjnymi, pozostawienie dzieciom i u...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy