Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły , Otwarty dostęp

9 października 2019

NR 96 (Październik 2019)

Doradztwo zawodowe w codziennej praktyce szkolnej

0 86

Doradztwo zawodowe zadomowiło się już w placówkach oświatowych i to, co stanowiło przedmiot wielu dyskusji przed wrześniem 2018 r., jest już realizowane zarówno w przedszkolach, jak i szkołach, z wyłączeniem szkół artystycznych. Od 1 września 2019 r. podstawę prawną organizacji doradztwa zawodowego w szkołach stanowi rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r.

Przepisy prawa dotyczące organizowania doradztwa zawodowego od 1 września 2019 r.

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego z dnia 20 grudnia 2018 r., konieczność wydania nowego rozporządzenia wynika z nadania upoważnieniu ustawowemu nowego brzmienia przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 30 listopada 2018 r., poz. 2245), a nowe rozporządzenie nie wprowadza zasadniczych zmian w stosunku do dotychczas obowiązującego. Należy pamiętać, że poza przywołanym aktem prawnym doradztwo zawodowe jest realizowane w oparciu o rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z dnia 25 sierpnia 2017 r., poz. 1591, z późn. zm.). W odniesieniu do uczniów dotychczasowych szkół ponadgimnazjalnych (np. 4-letnich techników) oraz klas tych szkół prowadzonych w szkołach innego typu, zgodnie z art. 363 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 60, z późn. zm.), doradztwo zawodowe będzie realizowane w całości, tak jak dotychczas, w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z dnia 7 maja 2013 r, poz. 532 z późn. zm.) do czasu zakończenia kształcenia odpowiednio w tych szkołach i klasach.
Od 1 września 2018 r. placówki oświatowe (z wyłączeniem szkół artystycznych) są zobowiązane do realizowania doradztwa zawodowego na wszystkich etapach edukacyjnych podczas obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego oraz w ramach wizyt zawodoznawczych mających na celu poznanie przez dzieci i uczniów środowiska pracy w wybranych zawodach. Co więcej, w przypadku szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych doradztwo zawodowe realizowane jest na zajęciach związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu prowadzonych w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w przypadku szkół prowadzących kształcenie zawodowe również na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z zakresu kształcenia w zawodzie, a począwszy od klasy siódmej szkoły podstawowej, dodatkowo na zajęciach z zakresu doradztwa zawodowego.

Program realizacji doradztwa zawodowego

Szkoła zobowiązana jest do opracowania rocznego programu realizacji doradztwa zawodowego, uwzględniającego wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego i zawierającego informacje o: działaniach związanych z realizacją doradztwa zawodowego (tematyce działań oraz formach i metodach ich realizacji; oddziałach, których dotyczą działania, z uwzględnieniem udziału rodziców uczniów; osobach odpowiedzialnych za realizację poszczególnych działań); podmiotach, z którymi szkoła współpracuje przy realizacji działań; programie, który opracowuje doradca zawodowy albo inny nauczyciel lub nauczyciele odpowiedzialni za realizację doradztwa zawodowego w szkole, wyznaczeni przez dyrektora szkoły, a który zatwierdza dyrektor szkoły do 30 września każdego roku szkolnego, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej.

Zadania doradcy zawodowego

Rozporządzenie określa zadania doradcy zawodowego, który jest zobowiązany do systematycznego diagnozowania zapotrzebowania uczniów i słuchaczy na działania związane z realizacją doradztwa zawodowego; prowadzenia zajęć z zakresu doradztwa zawodowego; opracowywania we współpracy z innymi nauczycielami, w tym z nauczycielami będącymi wychowawcami opiekującymi się oddziałami, psychologami lub pedagogami, programu oraz koordynowanie jego realizacji; wspierania nauczycieli, w tym nauczycieli wychowawców opiekujących się oddziałami, psychologów lub pedagogów, w zakresie realizacji działań określonych w programie; koordynowania działalności informacyjno-doradczej realizowanej przez szkołę, w tym gromadzenia, aktualizowania i udostępniania informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych dla danego poziomu kształcenia; realizowania działań wynikających z programu. 

Do czego obliguje Prawo oświatowe?

W załącznikach do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego, na podstawie którego organizowane będzie doradztwo od 1 września 2019 r., zostały określone treści programowe dla poszczególnych etapów edukacyjnych. Zostały one zogniskowane wokół czterech obszarów: poznawanie siebie/własnych zasobów; świat zawodów i rynek pracy; rynek edukacyjny i uczenie się przez całe życie; planowanie własnego rozwoju i podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych. Z uwagi na fakt, że do realizacji tych działań zobowiązany jest każdy nauczyciel podczas obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, warto rozważyć, jakie działania podejmować na co dzień, by tworzyły one spójny system i były efektywne.
Projektowanie i realizowanie określonych zadań z zakresu doradztwa zawodowego musi być dostosowane do możliwości rozwojowych uczniów, dlatego działania te są różne na kolejnych etapach edukacyjnych. Istotne jest, by były one wprowadzane na co dzień jako element procesu edukacyjno-wychowawczego, począwszy od wieku przedszkolnego.

Otwartość na potrzeby współczesnego świata

Świat profesji, rynek edukacyjny i rynek pracy to ważne obszary, które uczniowie powinni poznawać, a właściwie odkrywać na kolejnych etapach. Nie chodzi tu jednak tylko o informacje, które uzyskają na temat konkretnych zawodów, profesji czy rodzajów szkół, ale o dostrzeganie sensu ludzkiej pracy.
Rynek pracy zmienia się nieustannie, dlatego bardzo ważną kwestią, którą nauczyciele powinni poruszać z uczniami możliwie najczęściej, jest temat profesji i zawodów, kwalifikacji i kompetencji w kontekście potrzeb współczesnego świata i wciąż zachodzących w nim zmian. Okazji do wprowadzania tej tematyki mamy dużo, zaczynając od przedszkola, gdy dzieci odwiedzają różne miejsca pracy lub do przedszkola przychodzą rodzice, dziadkowie, by prezentować swoje zawody, zainteresowania i pasje, gdy dzieci dzielą się z innymi informacjami na temat tego, czym na co dzień zajmują się ich bliscy. W pracy ze starszymi uczniami warto odwoływać się do różnych źródeł, ponieważ potęguje to ich ciekawość, angażuje i pozwala kształtować umiejętność krytycznego spojrzenia na otaczającą ich rzeczywistość (efektywne jest wykorzystywanie podczas analiz narzędzi krytycznego myślenia). Młodzież chętnie czyta teksty publicystyczne, na przykład na temat profesji, które dadzą największą szansę zatrudniania w najbliższych latach. Według „Sensu w Pracy” (nr 6/2016) w 2020 r. będą to: programiści (ale tylko najlepsi), specjaliści ds. finansów, okuliści, fizjoterapeuci i laryngolodzy, a także najlepsi spośród psychologów i coachów (tamże, s. 22). Innym źródłem, do którego chętnie sięgają uczniowie, są zasoby internetowe, z których jednak muszą nauczyć się wybierać to, co wartościowe. Przykładem jednego z ciekawych dla uczniów artykułów jest tekst dr Joanny Jeśman, kulturoznawczyni z Uniwersytetu SWPS, który ukazał się na stronie fundacji Sukces Pisany Szminką (www.sukcespisanyszminka.pl), a który traktuje o trendach na współczesnym rynku pracy. Autorka przywołuje wnioski z kilku badań, co pozwala spojrzeć młodzieży na dany problem z różnych punktów widzenia. W artykule pojawiają się profesje dotychczas nieznane, co wzbudza zainteresowanie, takie jak personal digital curator (osobisty kurator cyfrowy), garbage designer (projektant śmieci) czy digital death manager (menedżer śmierci cyfrowej). Co istotne z punktu widzenia kształtowania postaw młodego pokolenia, podkreślone jest w tym tekście, iż obecnie na rynku pracy obserwuje się odejście od stabilnej, linearnej kariery zawodowej w jednej dziedzinie na rzecz realizowania wielu, zróżnicowanych projektów (//sukcespisanyszminka.pl/kompetencje-pracownika-przyszlosci). 

Tylko 13% z 25 milionów pracowników ze 189 krajów czuje się zaangażowanych w swoją pracę, natomiast aż 63% nie czuje silnej więzi z tym, czym zajmuje się zawodowo.

Ważnym źródłem informacji, z którego uczniowie powinni czerpać, przyglądając się sytuacji zarówno w kraju, jak i w intersującym ich regionie, jest Barometr zawodów (//barometrzawodow.pl/) stanowiący prognozę sytuacji w zawodach, dzielący je na trzy grupy: deficytowe, zrównoważone i nadwyżkowe oraz pokazujący, że sytuacja dotycząca niektórych zawodów szybko ulega zmianie. Dla przykładu: w aktualnym raporcie Barometr zawodów 2019 (//barometrzawodow.pl/userfiles/Barometr/2019/raport_ogolnopolski_pl.pdf) pojawiły się zawody deficytowe, które w poprzednich edycjach badania wskazywane były jako zrównoważone, tj. kosmetyczka, lekarz, fizjoterapeuta i masażysta oraz pracownik ds. rachunkowości i księgowości. Sytuacja na rynku pracy stanowi doskonały punkt wyjścia do poruszania z uczniami kwestii pożądanych dziś kompetencji i możliwości ich kształtowania oraz kwalifikacji i możliwości ich zdobycia w drodze edukacji formalnej, nieformalnej i pozaformalnej.
Rynek edukacyjny i rynek pracy to obszary, z którymi zapoznajemy dziecko na początku edukacji poprzez doświadczanie w zabawie, wchodzenie w role, modelowanie, rozmowy. Im starszy uczeń, tym więcej informacji powinien samodzielnie zdobywać i selekcjonować, dlatego rolą nauczyciela nie jest dawanie gotowych rozwiązań, ale pomoc w wyborze narzędzi i strategii działania oraz towarzyszenie podczas nabywania kluczowej kompetencji, jaką jest uczenie się i kierowanie własnym rozwojem. Żaden nauczyciel nie ma możliwości, by dotrzeć z uczniami do wszystkich potrzebnych im informacji, ale każdy może i powinien spowodować poprzez codzienne działania, takie jak pokazywanie źródeł informacji o różnej wartości, wspólne analizy i dyskusje, że młodzi ludzie staną się uważnymi i myślącymi krytycznie obserwatorami świata. Kiedy trzynastolatka z własnej inicjatywy, samodzielnie i skutecznie sprawdza kryteria rekrutacji na jej wymarzony kierunek studiów na różnych polskich uczelniach i dzieli się tymi informacjami z innymi, utwierdza mnie w przekonaniu, że dzieci i młodzież potrzebują od nas dorosłych nie ryby, lecz wędki, bo jedna ryba zaspokoi ich głód tylko na chwilę, a wędka da im możliwość zaspokajania swoich potrzeb przez całe życie.

Poznawanie samych siebie i dokonywanie świadomych wyborów

Jak jednak zaspokajać swoje potrzeby, kiedy ich nie znamy? Richard N. Bolles, autor popularnego na całym świecie praktycznego podręcznika dla poszukujących pracy i zmieniających zawód, zatytułowanego Jakiego koloru jest twój spadochron, zawierającego liczne wskazówki oraz przykłady ćwiczeń rozwojowych (polecam wszystkim nauczycielom), twierdzi, iż: „Większość poszukujących, którym nie udało się znaleźć wymarzonej pracy, poniosła klęskę nie dlatego, że za mało wiedzieli o rynku pracy, ale...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy